Deveta priča

GEOGRAFSKI POLOŽAJ "BOROVA" (pre "BATA") i BOROVO NASELJA

9. nastavak

idi na početak/idi na 8. nastavak

Tačnog datuma postanka moga «Borova» (pre «Baťa») i Borova Naselja zapravo nema, ali se svi slažu da će 2011. godine imati 80. godina[1][i].

Od svoga postanka Borovo Naselje i njegova tvornica «Baťa» (posle «Borovo») ili obratno đavo će ga znati, leži na desnoj obali Dunava 1337 km od ušća, na ~ 89.00 metara nadmorske visine. Kod ekstremno niskog vodostaja 8-10 metara nad Dunavom, a svaki dan oko 6,00 metara.

Na slici gore, pogled na "Borovo" i Borovo Naselje. Vide se Preko, Dunav, "Borovo" i Naselje (1989.god)."Borovo" i Naselje su skroz do silosa. Iza silosa uz ono drvo je porušena "češka agencija" (2006.god)

Definitivno smo na Balkanu, jer smo se u ovih osamdeset godina nalazili u: Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, Kraljevini Jugoslaviji, Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji, Federativnoj Narodnoj Republici Jugoslaviji, Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, Republici Srpskoj Krajini i danas u Republici Hrvatskoj[2]. Kako nam obećavaju, uskoro ćemo biti u Evropskoj Uniji[3], ma gde god to bilo!

Istočna granica

Borovo Naselje se na istoku graniči sa Dunavom i Prekom. Preko je leva obala Dunava. Preko je i Kirtoš ada i Dunavac.

Kada su se tvornica «Baťa» i Borovo (posle «Borovo» i Borovo Naselje) nalazili u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, Preko je bilo Mađarska. Danas kada smo u samostalnoj, suverenoj, Neovisnoj Državi Hrvatskoj, Preko je Republika Srbija. Jedno vreme Srbija je bila Republika Jugoslavija, zatim Srbija i Crna Gora, pa se može tvrditi da smo graničili i sa Jugoslavijom i sa Crnom Gorom. U vremenima kada je Preko bilo naše tamo se išlo u drva, išlo se pecati, a ljeti bogami i kupati. Posebni ljudi, među nama, su bili oni koji su išli Preko preplivavši Dunav. Ili oni, koji su Preko išli peške kada se zimi Dunav smrzao.

Povratak iz Preka posle kupanja (ljeto 1953. god) i prelazak smrznutog Dunava peške (zima 1966. god)

Granica na jugu

Na jugu se "Borovo" (pre «Baťa») i Borovo Naselje graničilo sa Češkom i Hungarijom. Češku je predstavljala Slovačka plovidbena agencija, a Hungariju, kudeljara istoimene firme iz Vrbasa.

Kudeljara "Hungarija" u Vrbasu (početak XX. vijeka) u vreme podizanja kudeljare u Vukovaru i Vukovarska kudeljara u sastavu "Borova" (oko 1970. god)

Danas nema Češke agencije, a između nas i nje ugurali su se silosi za žito VuPIK-a ili Agrokora, i 'ko zna čiji li su to dvori. «Hungarija» je 1945. postala narodna kudeljara, a 1958. pripojena je «Borovu». Skladište "češke agencije" je davno porušeno, a zgrada uprave je teško stradala 1991.

Vila i skladište "češke agencije" u kojoj je počela proizvodnja i obuka radnika "Baťe" 1931. godine (foto pre 1930.god). Brano Crlenjak u knjizi "Razvitak Vukovarskih ulica", (drugo nadopunjeno izdanje-gradski Muzej Vukovar 2005.god) na str.105 autorstvo pripisuje Emilu Gőlisu diplomiranom Vukovarskom graditelju.

Zapadna granica

Na zapadu smo graničili sa Željezničkom stanicom. Ona je predstavljala granični prelaz kroz koji su mnogi ušli u Borovo Naselje i tu nažalost ostali. Jedan «stari» Borovčanin je u vezi s'time kazao: «Sami smo krivi što nismo bili na stanici kada su silazili s voza». Za prevozno sredstvo zvano voz, u Borovo Naselju se koristio i izraz vlak. I svi su znali šta je to.

Željeznička stanica Borovo (nakon skidanja table Vukovar - Predgrađe) i voz ili vlak zvani "ćiro" uz ogradu tvornice na liniji Vukovar-Borovo (slika oko 1950. god.)

Granica na sjeveru

Na sjeveru je Borovo Naselje graničilo sa Austrijom, tačnije sa Gracom i Bečom. Avioni «Aeroputa» Beograd, redovno su sletali na Borovski aerodrom na svom putu iz Beograda prema Evropi.

Reklamni plakati iz 1935. i 1936. godine i ulazak putnika za Graz i Beč (1936.god)

U svojoj davnoj prošlosti, Borovo Naselje je bilo deo sela Borovo ili je bilo obratno. O tome se tragovi mogu naći na starim katastarskim kartama. Na njima se vidi da je Borovo Naselje sagrađeno u ataru sela Borovo, pa sa selom nije moglo ni graničiti. Do danas! Kada je "Borovo" i Borovo Naselje samostalna K.O. i deo grada Vukovara, ma šta god 'ko o tome mislio.

Sa Vukovarom smo graničili! Na svakoj autobusnoj stanici gradskog autobusa. U davnoj prošlosti, gradski autobus je bio «Batin». Kasnije «Borovski», pa još kasnije «Prevozov» i još kasnije «Čazmatransov». Nekada je granični prelaz bio u samoj Tvornici ili na autobusnoj stanici pred kapijom. Posle je glavni cestovni granični prelaz bio u centru naselja kod "Radničkog (pre Društvenog) doma", sa nekoliko malograničnih prelaza.

Željeznički prelaz sa Vukovarom je bio na Maloj stanici kod «Baťe» (kasnije «Borova»). Zračnog graničnog prelaza sa Vukovarom nismo imali, a rječni nismo koristili.

"Batin" autobus 1935. godine u krugu tvornice kod ulazne kapije 

Autobusna stanica kod "Radničkog doma" 1957.godine.

Na ovoj nejasnoj fotografiji je sve. Posve desno, gore, se vide Vila i skladište "češke agencije". Ispod njega, dole desno, je mala Željeznička stanica (sagradila ju je firma "Baťa" za dolazak radnika iz Vukovara). Porušena na prelazu 1960/1970 godina nakon ukidanja saobraćaja na pruzi Vukovar-Šid i putničkog saobraćaja Borovo-Vukovar 1968. god. U prvom planu, levo, tada nova zgrada obućare "Baťa" d.d. Borovo sagrađena decembra 1934. Na kapiji je autobus.(foto oko 1935/36.)

Napomena: Uz ovaj tekst i priložene fotografije koristiti i sliku Google-Earth uz tekst o imenu Borova

nastaviće se...

---

[1] Čitava priča oko broja godina se usložava, ako se za datum nastanka firme uzme kraj dvadesetih godina XX. stoljeća, prema nekima je to 15. XII 1920. Tada je firma “T. & A Baťa” Zlin počela djelatnost u bivšoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca (Jugoslavija) registrovanjem Sestrinskog dioničarskog društva u formi trgovačkog društva “Baťa” kože i cipele d.d. Zagreb-Zemun. Na skupštini dioničara, verovatno 04.XII 1930. doneta je odluka o gradnji Tvornice za proizvodnju cipela i drugih proizvoda. Tvornica je počela prvu proizvodnju 07.VI 1931. u skladištima tzv. Češke agencije na obali Dunava. Gradnja prvih tvorničkih objekata je počela u osmom mjesecu 1931. godine.

[2] Sve nabrojane države su trajale mnogo, mnogo kraće nego moje "Borovo" (pre "Baťa") i Borovo Naselje, a nama nema ni punih osamdeset…

[3] Trajanje EU (Evropske Unije) je neizvesno. Nije isključeno da prestane postojati čak i prije no što nas prime. A jednog dana, ako nas i prime, znamo mi ...

[i] Izvor: Dr. Kemal Hrelja i Martin Kaminski:”Borovo” Jugoslavenski kombinat gume i obuće, Slavonski Brod 1971.

Osma priča

O IMENU BOROVO (Naselja) 

8. nastavak

idi na početak/idi na 7. nastavak

Prije nastavaka «Priloga za historiju povjesti jednog ljudskog naselja», da pokušam objasniti šta se sve krije iza imena Borovo!

Pod imenom Borovo, danas, u Republici Hrvatskoj treba razlikovati sledeće pojmove:

1. Borovo, selo u neposrednoj blizini Vukovara, oko 6.5 kilometara uzvodno Dunavom (45°24'12'' N/18°58'45''E), u čijem je ataru od 1931. godine građena tvornica «Bat'a» i naselje uz nju, «Bat'aville» kako su nazivana sva naselja koje je koncern «Bat'a» gradio dok nesteknu svoje ime.

2. «Borovo» d.d. (45°22'40''N/18°57'55''E), ime za tvornicu za proizvodnju gumene i kožne obuće sa pratećim djelatnostima, danas sa sjedištem u Vukovaru. Izvorno «BAT'A cipele i kože sa sjedištem u Borovu, srez Vukovar». (U trgovačkom registru Okružnog suda u Osijeku, prvi zabilježeni akt o prijavi i registraciji od 12.01.1933.)

3. Borovo Naselje, Bat'aville, (45°22'30''N/118°57'55''E), koje je u neposrednoj blizini pomenute tvornice počeo graditi «Bat'a» A.D. Zlin 1931. godine.

Radi pojašnjenja pojma moraju se koristiti pridjevi: selo, tvornica, naselje kako bi bilo jasno o čemu se priča ili piše! Od navedenog, kada se radi o Naselju Borovo, uobičajilo se Naselje pisati uz Borovo velikim slovom kao deo imena. Nekad ispred, češće iza imena Borovo. Nekada samo Naselje, ali uvek velikom slovom!

Ime starog sela potiče iz srednjeg veka i pominjalo se kao Boro, Borh, Boroh, Boroth, Borock ... naseljavanjem Slavena, slavenizirano u Borovo!.

Kao što rekoh, tvornica i njeno naselje sagrađeni su u ataru sela Borovo i bili su u sastavu opštine Borovo. Normalno je da se uz ime «Bat'a» počeo pojavljivati toponim Borovo kao odredište mesta, sedišta tvornice, jer je i politika kompanije "Bata" bila takva da se tvornica i naselje grade tamo gde mogu biti "svoja" opština.

Naselju se 1935. daje ime Naselje dr. Jana Antonjina Bate (Jan Antonín Baťa). Ovako rogobatan naziv nije zaživio, iako je korišten u nekim službenim dokumentima. Kad se išlo u Naselje ili u Tvornicu jednostavno se govorilo: «Idem kod Bate». Isto kao i kada se išlo u neku od šestotinjak (600) prodavnica "Bata" širom Jugoslavije.

Nakon II Svetskog rata, pobedom revolucije, nacionalizacijom tvornice i naselja 1947.godine, iz razumljivih ideoloških razloga promenjen je naziv tvornice u Kombinat «Borovo» i naravno da se i naselje uz tvornicu nazivalo Borovo Naselje.

Kao mjesna zajednica Vukovara (ako se još neko sjeća što je to), Naselje je imalo naziv «Mjesna zajednica Borovo Naselje».

Da bi se mi iz Naselja razlikovali od stanovnika sela sebe smo nazivalo Borovčanima, a njih Borovcima (iako smo znali da je to nepravilan oblik).

Ime Borovo i za selo i za tvornicu i za naselje jasno da neupućene zbunjuje. Nažalost, naročito nakon devedesetih godina prošlog veka!

Prema mojim saznanjima, u svetu još postoji:
   - u Bugarskoj pet lokaliteta sa imenom Borovo;
   - u Belorusiji dva lokaliteta sa imenom Borovo;
   - u Srbiji dva lokaliteta sa imenom Borovo;
   - u Makedoniji jedan lokalitet sa imenom Borovo;
   - u Rusiji jedan lokalitet sa imenom Borovo;
   - u Kazahstanu jedan lokalitet sa imenom Borovo;
   - u Sloveniji jedan lokalitet sa imenom Borovo;
   - u Češkoj jedan lokalitet sa imenom Borovy!

Znatiželjni neka se upute po enciklopedijama i neka otkriju o čemu i kome je reč!

nastaviće se ...

Priča sedma

(selo) BOROVO

7. nastavak

idi na početak / idi na 6. nastavak


Pogled na selo Borovo iz "Borova"

Ako dolazite u selo Borovo iz pravca Vukovara cestom prema Dalju, trasiranom još u vreme starih Rimljana i uspostave limesa uz Dunav, prvo ćete ugledati red kuća uz drum sa leve strane, prije željezničke rampe. Te kuće i kuće iza njih su tzv. «Crepulje». Izgrađene uglavnom sedamdesetih godina 20. veka.
Prelaskom željezničke pruge Vinkovci-Subotica, dolazite u deo sela poznat kao «Mikanovci». Prema usmenoj predaji, navodno, nazvano po nekom «ciganu» Mikanu. Nekada, tek pokoja kuća uz glavnu ulicu i njive oko njih!

Onda stižete u centar sela tzv. «Srce sela». Najstariji deo sela!

Idući prema Dalju doćete u «Najdorf» i proćete pored «Jednopolke». «Jednopolku» nećete ni uočiti. Nazvana tako po tome što je nekada bio samo jedan red kuća uz poslednju ulicu, levo od glavne. Danas su kuće i sa druge strane ulice.

Tu se nastavlja «Mala Bosna», spojena sa «Savuljom», koja je dobila ime po bari uz selo! Ti delovi sela su najmlađi. Nastali posle drugog svetskog rata ekonomskom migracijom Srba iz Bosne, uglavnom, sa i oko Ozren planine (Bosna i Hercegovina)! Interesantan je podatak od 31.03.1953. da je na području Savulje živelo 3 stanovnika u jednom domaćinstvu.

Prvi tragovi

Uz selo, Dunav meandrira i severno od sela završava sa prirodnim mrestilištem, takozvanom barom Savulja.

Bara "Savulja"

Na povišenom ravnjaku iznad meandra Dunava nalazi se Gradac. Nedovoljno istražen lokalitet, spomenik nacionalnog/regionalnog karaktera I/II kategorije! Tu su nađene kosti praistorijskih životinja (mamuta), arheološki nalazi vučedolske kulture, keltski nakit, novac iz Rimskog doba, keramika iz avarsko-slavenskog perioda, keramika bjelobrdske kulture, tragovi srednjevekovnog «grada» (utvrđenja) zvanog Gradac. Ti, najstariji tragovi dokaz su kontinuiteta življenja na prostoru sela Borovo!

Nalazi na Gradcu

Postoji hipoteza da se tu, negde, na Gradcu nalazio vojni logor i manje naselje u doba Rimskog carstva, Titoborgium. Čvrstih dokaza čini mi se da baš i nema, ali ime zvuči zanimljivo.

Zabilježeni nazivi su i castrum Boro, Borh, Boroh, Boroth, Borock ... Tvrđavica, Kaštelet i Gradac.

Srednji vek

Prvi pomen vezan za selo nalazi se u dokumentu kada kralj András II. 1230. nagrađuje svog vazala moslavačkog župana Tomu Makarjeva i poklanja mu područje oko Borova. Neku zemlju i ribnjak po imenu Savulja (et piscinam nomine Sowala) koja pripada Vukovarskoj županiji (...ad comitatum Wolkoyensem pertinentem).

Kao posjed Vukovske (Vukovarske) utvrde, ime Borovo se prvi puta pominje 1221. godine, a sledeće 1222. András II. Árpád izdvaja Borovo iz Vukovskog podgrađa.

Tokom srednjeg veka često se menjaju gospodari zemlje i sela. Porodice Chak, Mikolai i Iregi, Gorjanski, Banffy, Korog i drugi velikaši Vukovske (Vukovarske) utvrde ili županije su vlasnici sela i seljaka.

U poteri za Ugarskim kraljem Bélom IV. Tatari prelaze 1242. zaleđeni Dunav i Dravu i pustoše Slavonijom. Nije zabeleženo na kom' su mestu prešli Dunav, ali moglo je to biti i ovde ispod sela. Možda baš tamo gde su, prema priči, jedne zime tridesetih godina prošlog veka propali svatovi kroz led Dunava, idući po mladu, preko, u Bačku!

Borovo se ponovno pominje u dokumentima 1263.godine, u okviru dinastičkog sukoba kralja Istvána V. Árpáda sa kraljicom Marijom. Da bi kao «mlađi kralj» i sin Béle IV. pokazao da je on gospodar Vukovske županije, a ne njegov mlađi brat Béla István, vraća posjed Borovo svom vazalu Mihajlu koji su mu oteli slobodnjaci Vukovske utvrde (jobagiones castri).

Borovo se ponovo pominje kada Károly I. Róbert (Anžuvinski) 1323. g. poklanja sinovima Filipa II. Koroga posjede porodice Chak: Borh (Borovo), Wylak (Ilok), Benchech (Benčec), Lypoch (Lipovac) u Vukovskoj županiji.

Na području sela spominju se 1337. sela Bravatheleke i Leanrew
.
Kao dokaz ekonomske moći, oko1338.g. na obali Dunava u Borovu (Borh per fluvium Danubii), nalazila se mitnica. Naplaćuju se mitničke pristojbe. Kako od lađa koje plove nizvodno, tako i od lađa koje plove uzvodno. Iz velike borovske luke bio je prelaz na Bačku stranu. Dovoljno razloga da se uredi i trg kao mesto za stalnu trgovinu!

1427. spominje se crkva sv. Margarete i samostan Reda braće pustinjaka Augustinaca. U drugoj polovici XV. st. Gorjanski su sagradili kaštel od kamena (spominje se od 1481.) u obliku četverokuta, pominjani “Gradac”. O postojanju crkve i samostana svedoči lokalitet u ataru, koji se i danas zove Crkvina.
Inače selo je bilo smešteno severnije nego današnje selo Borovo. O tome svedoče lokaliteti u ataru Staro selo i Selište.

Za razliku od Vukovara Borovo nije postalo grad. Nije imalo «sreću» da dobije kraljevski privilegij. Ostalo je u posjedu plemića – velikaša, a stanovnici sela su praktično bili u privatnom posjedu plemića. Grad je kao naselje bio interesantniji za naseljavanje od sela. U njemu su i došljaci imali veću slobodu od stanovnika seoskih naselja.

U tzv. Mohačkoj bitci (Mohács) 29. kolovoza 1526. godine Turci su pod sultanom Sulejmanom II. porazili vojsku ugarsko-hrvatskog kralja Ludovika II. koji se u pokušaju bjega utopio. Uz taj događaj i tu godinu veže se i nestajanje srednjevekovnog sela. Selo je razoreno i napušteno!

Obnova sela

U Enciklopediji Jugoslavije navodi se sledeće: «Oko 1540. naselili su Borovo Srbi iz Gornjrg Podrinja i Polimlja. Oni su donijeli jekavski govor na prijašnje ikavsko područje!»

Ukoliko se može verovati ovom podatku, selo je ubrzo nakon uništenja od strane turaka ponovo naseljeno «vlaškom» rajom (ob. pejor. pravoslavci za muslimane), svakako sa odobrenjem turskih vlasti.Verovatno da je deo Srba došao i sa Velikom seobom Srpskog naroda oko 1690.

Nakon poraza turske vojske pod Bečem 1684. i Karlovačkog mira 1699. oslobođeni su od turaka veliki delovi Ugarske, Hrvatske, Slavonije, Srema,Vojvodine i priključeni austrijskom carstvu.

Car Leopold I. je 11. VIII 1690. izdao «diplomu» kojoj je Srbima dao privilegije. Privilegije su obuhvatile stanovništvo "grčkog obreda i srpskog naroda" po Grčkoj, Bugarskoj, Raškoj, Hercegovini, Dalmaciji, Podgorju, Jednopolju "i ostalim pridruženim mestima i svim ostalim oblastima".

Svojim Patentom od 10. VIII 1691. objavljenim preko ugarske Dvorske Kancelarije, Car je obnovio privilegije, ističući ovog puta u prvom redu Srbe u Ugarskoj i Slavoniji, a onda u ostalim oblastima. Po ovoj novoj diplomi sva imanja onih Srba koji budu umrli bez naslednika imaju pripasti crkvi i arhiepiskopu. Njom je, u isti mah, priznato patriarhu (odnosno arhiepiskopu) pravo jurisdikcije i u svetovnim stvarima.

Život u novom selu

Marija Terezija (Maria Theresia, was a reigning Archduchess of Austria, a Queen of Hungary, Croatia and Bohemia, and a Holy Roman Empress) - kraljica austrijska, ugarska, hrvatska, češka i rimsko-njemačka carica (vladala:1740.-1780.) uz čiju se vladavinu vežu pojmovi centralizam, apsolutizam i germanizacija, bila je i veliki reformator. Uz raznovrsne reforme koje je provodila u carstvu stvorila je vrlo uređenu državu. U njene reforme spadaju reforme sudstva, obrazovanja, razvijanje poljoprivrede, ukidanje smrtne kazne i ukidanje progona vještica.

U okviru reformi 1745.g. osniva posebnu Dvorsku komisiju za srpska pitanja (kasnije Dvorska deputacija) koja, između ostalog, dozvoljava izgradnju novih i popravak starih srpskih hramova širom carstva, pa je i crkva Svetog arhiđakona Stefana u selu Borovo, u baroknom stilu, sagrađena 1761.-1764.godine.

Crkva Sv. arhiđakona Stefana

Borovo je u vreme popisa svih stanovnika po starosti, spolu i mestu stanovanja, po posebnom «patentu» Marije Terezije 1753.g. godine imalo oko 50 naseljenih kuća.

Uvela je opću školsku obvezu, tako da su sva muška djeca od 6-13 godina morala ići u školu, te otuda i prvi zabilježeni počeci obrazovanja u selu Borovo vezani za crkvu!

Školska zgrada, izgrađena je 1853. god.

Borovo (stara škola) ovih dana

Zgrada postoji i danas i u njoj su prostorije nekih društvenih klubova, sa nadom u obnovu.

Selom je upravljao knez ili kmet, a opštinska uprava je ustanovljena 1880.godine.

Željeznica je prošla pored sela 1878. Željeznička stanica je igrađena kasnije, danas nije u funkciji. Devastirana, tužno i ružno izgleda. A sa nje su mnogi Borovci putovali na posao, u školu ili beli svet!

Željeznička stanica

Živelo se siromašno, kao i u većini sela Austro-ugarske. Proizvodilo se uglavnom samo za svoje potrebe. Trgovalo se peskom iz Dunava.

Prvi svetski rat donosi u selo nacionalizam i šovinizam. Rekvizicije, racionalizacije potrošnje. Seljaci su mobilizirani u vojsku Austro-Ugarske i upućeni na razna bojišta.

Uspostavom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Kraljevine Jugoslavije) seljacima nije bilo bolje. Seljani u svome posedu imaju oko 1.000 jutara zemlje, a Srpska patrijaršija oko 4.500 jutara.

Tridesetih godina XX. stoleća Zavodi «Bat'a» a.s. Zlin, Čehoslovačka, kupuju od sela Borovo oko 70 (70,8) ha zemlje nizvodno Dunavom, uz prugu Vinkovci-Subotica prema Vukovaru. Većim djelom crkvenu zemlju! I seljaci prodaju svoju zemlju uz nagovor crkve, a za uzvrat postaju trudbenici!

Poslednje njive uz Borovsku cestu kupljene su od seljaka 1980. za izgradnju novogradnji stambenih zgrada tzv. BZ-I Kombinata «Borovo» u Naselju.

Kao bitan uslov firme «Bat'a» a.s. Zlin za kupovinu zemlje za izgradnju tvornice i Naselja je mogućnost osnivanja posebne općinske uprave. Da firma ne bi plaćala nikakve prevozne, uvozne, izvozne ili kakve druge takse na sirovine i materijal za podizanje tvornice ili na njene proizvode!

Tako Borovo ponovno postaje opština, koju čine selo, tvornica i izgrađeno Naselje uz nju!

1931. godine selo ima 517 kuća. U selu ima 1424 krave, konja ili svinja. Bez betonskih cesta. Ima 8,7 km kaldrmisnih i blatnih cesta i ulica. U selu je živelo oko 2.000 stanovnika.

U selu je električna struja iz «Batine» elektrane 12.08.1936. godine osvetlila kuće. Iste godine 15.08. osvećena je sagrađena je nova zgrada Osnovne škole, jedna od najmodernijih, sa centralnim grejanjem i vodovodom iz jednog od dva izgrađena arteška bunara, koju je sagradio "Bata" d.d. Borovo.

Škola iz 1936

Za nastavnike škole podignuta je stambena zgrada tip «holandska» dvodomka, u kojoj je danas Radio Borovo!

"Holandska" dvodomka u selu Borovo

Ispred nove škole, crkve i stare škole (oko igrališta današnje N.K. «Sloge») izgrađena je betonska cesta.
II. svetski rat je prekinuo daljni razvoj sela, koje je moglo postati deo velikog Borova!

Mobilizirani seljani u vojsci Kraljevine Jugoslavije završavaju u njemačkim vojnim logorima. Ustaške vlasti iz «Bate» otpuštaju veliki broj radnika iz sela. Neki završavaju u njemačkim radnim logorima u «Batinim» tvornicama pod njemačkom vojnom upravom! Jedan broj seljana odlazi u NOB.

26.10.1941. u selu Borovu, na igralištu današnje NK «Sloge», izvršeno je masovno prekrštavanje pravoslavnog življa, kako se tada nazivalo: «prijelaz u vjeru svojih otaca».

Igralište N.K. "Sloge"

Povratkom iz rata, ponovo se, uglavnom, zapošljavaju u Kombinatu «Borovo».

Selo je ponovo opština i ponovo su kombinat «Borovo» i Naselje deo nje.

U selu je odigrana prva posleratna noćna utakmica pod refrektorima u tadašnjoj Jugoslaviji, sa «Špartom» iz Belog Manastira.

Vodovod je selo dobilo 1969. godine (iz samodoprinosa), a asfaltom je povezano sa Vukovarom 1970.
1977. godine uz osnovnu školu sagrađena je sportska dvorana i «Batina» škola nije više prepoznatljiva!

Sve do 1954. godine selo je opština, kada reorganizacijom i racionalizacijom lokalne uprave na nivou FNR Jugoslavije, selo postaje mjesna zajednica, a Naselje i kombinat «Borovo» prvi put postaju deo Vukovara.

U godinama osamostaljenja Hrvatske iz SFR Jugoslavije, Kombinat «Borovo» i njegovo Naselje prestaju biti deo Katastarske općine Borovo. Ustrojena je nova K.O. Borovo Naselje!

15. august

Skupljeni posle dolaska sa mora ili «odmora» na selu kod rođaka, poslednje dane leta i raspusta kratili bi kupanjem na Dunavu. «Pod flosom». Tamo ispod «Doma tehnike»!

A u selu je bio kirbaj (kirvaj, proštenje, seoska slava, sabor ili zbor). Hrane i pića u izobilju! Samo je trebalo posetiti nekog od poznanika iz škole ili posla.

Događaj za avanturu!

Automobili su bili retkost, a bogami i bicikli! Pa je avantura počinjala «posuđivanjem» bickla nekoga od onih sa «Doma tehnike» koji su svratili na piće s' nogu idući sa posla u selo i zaboravili otići. Ili od onih iz Naselja koji su došli pod izgovorom da se «obiđe» čamac, pregledaju pecaljke, motor za čamac ili već šta.
Dolaskom u selo bicikle bi uredno ostavili na hrpe «parkiranih» u kanalu pored ceste.

A u selu šatori sa obe strane ulice! Iz svako se orila muzika i «zavijanje» pevaljke. Potražili bi slobodni stol i naručili piće. Pahuljasti brkovi i pokoja sveže obrijana brada onih koji su počinjali ranije sa brijanjem, bio je dovoljan argument konobarima da posluže piće. Nenavikle na alkohol već bi nas prva pića «uhvatila» i brzo bi se pridružili horu pijanih glasova gostiju koji «unisono» prate pomenute pevaljke. «Pijančenje» se otezalo u noć. U gluvo doba noći od 12-2, sada peške, vraćali bi se kući u Naselje.

Znali smo da posle kirbaja završava leto. Znali smo da posle kirbaja nema više velikih vrućina, i da su noći svežije! Da! I da za koji dan ponovo počinje škola!

A to, što je kirbaj vezan za prenos moštiju Svetog arhiđakona Stefana, da je na isti dan kad i Velika gospojina, što kirbaj pada između proštenja i proštenija, nama tada nije ništa značilo!

Sve smo to saznali i shvatili godinama posle. Kada je ukinuto «bratstvo i jedinstvo»!

Izvori:

- Nada Klaić: Crtice o Vukovaru u srednjem vijeku, Vukovar 1983.
- Grupa autora: Borovo 770 godina (1231.-2001.), Borovo 2001.
- Zlatko Karač: Bata-vile / Borovo, Gradska knjižnica Vukovar, 2008
- «Svjetlo riječi», Br .254., Franjevačka provincija Bosna Srebrena, Sarajevo V/2004.
- Enciklopedija Jugoslavije, knjiga 2 (Bje-Crn), Jugoslavenskog leksikografskog zavoda, Zagreb 1982.

Napomena: postom o selu Borovo završava opšti deo istorije! Pokušao sam napisati nešto o kraju u kome sam odrastao. O Panoniji, Dunavu, Vuki o naseljima Vukovaru i Borovu koji su bili prije moga "Borova"(pre "Bata") i njegovog Naselja. Sledeći postovi će biti posvećeni u celini "Bati", kombinatu "Borovo" i Naselju! Koliko sam do sada uspeo, na vama je!


nastavlja se

Šesta priča

VUKOVAR - crtice o gradu

6. nastavak


idi na početak / idi na 5. nastavak


Internet je pun raznih blogova i w.w.w. «stranica» o Vukovaru. Najveći broj starih razglednica i fotografija je na www.vukovarac.net i www.vucafe.org . A u okviru "Priloga za historiju povijesti jednog ljudskog naselja" nezaobilazno je da i ja nešto napišem o Vukovaru.

Tvornica «Borovo» ili ono što je od nje ostalo i Naselje, danas su deo Vukovara, grada na ušću Vuke u Dunav.

Grada...»koji je godinama bio nepoznat». Nekada je bilo teško u razgovoru objasniti «...gdje se on točno nalazi...» ili kako se do njega dolazi. «Za Vukovar - i za ono što on znači – znali smo samo mi, njegovi stanovnici, dok ostalima nije bilo ni osobito važno da o njemu nešto čuju».
Ni nama iz «Borova» i naselja Vukovar nije bio važan. Mi smo od uvek imali autobus da nas odoveze u Općinu, ako smo imali nekog posla sa državom. Možda u Gimnaziju ili Ekonomsku školu, ako nismo išli u «DIŠ», neku školu u Osijeku ili negde još dalje...

A sve ostalo smo imali u Naselju: Tvornicu, svoje stanove, aerodrom, željezničku stanicu, svoju poštu, svoje korzo, svoje kino, svoju kafanu, stadion, teniska igrališta, bazen, parkove, ulice bez blata, svoju robnu kuću ...
U velike kupovine odlazilo se u neke druge gradove.

O imenu grada

Ime se izvodi iz antičkog naziva reke Vuke, koja se od doba rimljana zvala Ulca ili Hiulca. U srednjem veku u dokumentima se naziva Wolkou (Vuko) i flavium Wlcha (Vuka), fluvio Wolkouize (Vukovica).
Utvrda oko koje se razvilo naselje naziva se castrum de Walco, comitates de Volco, a prvi put se oblik imena Walkow javlja1244.godine.
Klasični oblik imena reke Ulco (flavius) sleveniziran je i feminiziran od muškog roda, te Slaveni naseljeni ispod utvrde nazivaju reku Vlcou (Vukov) tj. Vuka, a naselje verovatno Vuk.
U starim zapisima 1291. prvi put se javlja slavenizirani oblik imena grada. Vukovarski ban Nikola (banus de Wolco) u svojoj ispravi piše da je izdaje u Vuku (datum in Wolk).
Mađarizirani naziv Vukovara Wolko-war što je prevod latinskog Wolko-castrum (Volko-grad ili Volko-utvrda) prvi put se javlja 1323.godine. Verovatno iz razloga da se naselje na desnoj obali Vuke razlikuje od varoškog kolonističkog mjesta nastalog ispod Vukovske utvrde, otuđenog od nje dobijanjem povlastica hercega Kolomana 1231. (Nada Klaić -"Crtice o Vukovaru u Srednjem vijeku"/Gradski muzej Vukovar-1983.)

O nastanku grada

Teško je reći kada je zapravo Vukovar nastao.
Nastanak Vukovarske utvrde, oko koje se formiralo naselje, veže se za kneza Pribinu. Nakon sklapanja mira sa bugarima 03. IX 846.g. Ludovik II Njemački (?.o.805.-876.) je knezu Pribinu (poreklom iz Moravske) za njegove zasluge poklonio, uz ostalo i sto kmetskih selišta uz rijeku Vuku («concedit pleno iure Bruwino centum mansons juxta fluvium Vlalchau»). Pribina na svom posjedu oko Vuke najverovatnije podiže utvrdu (846.-860.), oko koje se na obe obale formiraju naselja. Na mestu Novog Vukovara najverovatnije postoji naselje Varašci. Pribina kao vazal Ludovika II. naseljava Sase, Teutonce, Slavene... Pribina gine 860. ili 861. u ratu protiv Kolmana (sina kralja Ludovika) i Rastislava moravskog kneza. Nasljeđuje ga sin Kocelj kao donjopanonski markgrof. Vlada kao samostalni slavenski knez.

Svetopulk (koji sa Rastislavom i Koceljom obnavlja Velikomoravsku i Slavensku državu u donjoj Panoniji) 829.godine dozvoljava Ugarima pod Arpadom da se nasele u Panoniji. 896. godine vode se ugarsko-bugarske borbe oko Dunava. Tih godina Ugari osvajaju i Vukovsku Pribinovu utvrdu. Ugarska plemena naseljavaju Banat, Bačku i Srem (Nyék – Nuštar). Ugri državu organiziraju prema franačkom uzoru. Osnivaju krajiške marke. Ugari 1071./1072. godine osvajaju celu Panoniju. Organizacija krajiških marki je zamenjena županijama. Otada verovatno počinje postojanje Vukovske (Vukovarske) županije.

Zapisano o gradu

Prvi pisani spomen Vukovske županije je iz 1220. kada kralj Andrija II. Arpady poklanja dvorskoj dami, svoje žene Jolande, Ahalyz «zemlju Widhor od 60 plugova u vukovskom komitatu (comitatus de Wolkow)».Andrijina darovnica iz 1220. (Arhiv Hrvatske)

Herceg Koloman daje 1231.godine privilegij «građanima» Vukovara. U uvodu kaže:"...da smo našim građanima koji borave ispod vukovske utvrde, to jest Teutonima, Saksonima, Ugrima i Slavenima odredili takvu slobodu ..." i dalje se navode dane slobode. A od svih danih sloboda je ona o slobodnom ribarenju na Vuki i Dunavu jedina «sloboda». Sudska vlast je u ovlasti zapovjednika Vukovarske utvrde. Tako Vukovar postaje treći grad u Slavoniji kao slobodni kraljevski grad.

Provala Tatara 1241. pod vodstvom Batu Khana nije mimoišla ni Vukovsko utvrđenje i naselja oko nje. Preko ruskih ravnica, opustošili su Poljsku i provalili u Panoniju. U zimu 1242. prelaze zamrznute Dunav i Dravu. U poteri za Ugarskim kraljem Belom IV. pustoše Slavoniju. U svojoj poteri su stigli do Jadrana, gde se Bela IV sklonio u utvrđene gradove Dalmacije. Na vest da je umro glavni Khan Ogotaj, sredinom 1242. Tatari su se vratili u Aziju.

Privilegij građanima Vukovara potvrđuje Bela IV 1244. u okviru plana za sređenjem prilika nakon Tatarske provale. I Kralj Stjepan 1263. kao mlađi kralj i sin Bele IV potvrđuje povlastice Vukovaru.
Ludovik I. izdaje 1345. građanima Vukovara povlasticu za održavanje godišnjeg sajma.

Tursko doba

Turci pod Sulejmanom Veličanstvenim, u svom pohodu ka Beču 1526.godine, osvajaju Ilok, Vukovarsku tvrđavu, Borovo...U osvojena mesta naseljavaju stanovništvo carstva koje je prihvatilo islam. Domaće stanovništvo je uglavnom napustilo kraj.
Godine 1662. kroz Vukovar prolazi Evlija Muhamad Zilli sin Dervišov (1611.-1679.) nama poznatiji kao turski putopisac Evlija Ćelebija. U svojim knjigama Sejahatnama ostavlja zapis o Vukovaru. Grad ima oko 3.000 stanovnika, Turaka, Ugra, Židova, pravaoslavne i katoličke raje. Pet mahala, nekoliko džamija, hanova, hamama i puno dućana. Dve škole. Na mestu gde je danas dvorac «Eltz» nalazilo se turbe H'ndu Babe koji je navodno predvideo pohode Sulejmana Veličanstvenog. Mesto gde su mnogi Turci dolazili izdaleka da se poklone.
Vukovar 1608.

Vukovarski kraj je oslobođen od Turaka 1687. Vukovar je razoren, spaljen i napušten. Polako ga naseljavaju neki novi stanovnici: Njemci, Mađari, Židovi, Rusini, Slovaci, Ukrajinci, katolici, protestanti, pravoslavni Vlasi ... i Vukovar se obnavlja.

Datumi novog doba

Prva pošta otvorena je 1715.

Crkva Sv. Filipa i Jakova sagrađena je do 1733.g., a Franjevački samostan do 1736.g. Svoj konačni oblik Franjevački samostan sa crkvom Sv. Filipa i Jakova dobio je nakon historicističke obnove i proširenja crkve 1896-97. godine.

Parohijska pravoslavna crkva Sv. Nikolaja izgrađena je u periodu od 1733-1737.g. s elementima provincijskog pučkog baroka. Dograđivana je 1755. i 1763.g.

Prva sinagoga je podignuta 1845. Prodana je 1894.godine kalvinistima za njihovu bogomilju. Nova sinagoga je podignuta 1889. Opljačkana i devastirana 1941.-1945. Židovska opština Beograd, kao naslednik imovine Vukovarskih židova, prodala je sinagogu Vukovarskoj opštini 1957. kada je srušena! Staro židovsko groblje je zapušteno i zaboravljeno kao i vukovarski židovi!

Vukovarska sinagoga

Filip Karlo Eltz, komornik njemačkog cara, nadbiskup Maintza 1736. kupuje ogromno imanje oko Vukovara sa 35 naseljenih mesta u okolici. Od tada mnogo toga je vezano uz grofove Eltz. Nebi bio nikakav grof da nje izgradio dvorac. Gradnju je počeo 1749.g. vlasnik vukovarskog feuda, grof Anzelmo Kazimir Eltz. U početku je bio sagrađen samo središnji dio, a kasnije je dvorac više puta dograđivan. Već 1781.g.izvršeno je prvo veće proširenje dvorca, a konačan izgled dvorac je dobio početkom 20.st. U njemu je nakon II. sv. rata jedno vreme je bila smeštena Vojna muzička škola. Nakon preseljenja škole u Zemun, početkom šezdesetih godina prošlog veka, u dvorcu je smeštena gimnazija čija je zgrada oštećena u potresu 1963.godine. Od 1968. godine u njemu je gradski muzej.

Marija Terezija u svojim reformama Austijskog carstva 1745.godine obnavlja Vukovarsku županiju.

Zgrada županije

Kuga hara Vukovarom 1795. Na «Kugino groblje» danas podseća kapelica za koju mnogi neznaju zašto je podignuta!
Prva apoteka, otvorena je 1787.godine. Prva gradska bolnica je osnovana 1857.

Jedna od Vukovarskih apoteka

Katastrofalan požar u kojem je Vukovar gotovo spaljen zbio se 1822.

Vatrogasno društvo je osnovano 1875.

Prvi parobrod prošao je 1831. iz Budimpešte za Zemun, a redovna parobrodska veza od 1883. povezala je Vukovar sa Novim Sadom i Zemunom.

Telegrafom se Vukovar povezuje sa svetom 1859. godine, a prvi telefon je zazvonio 1901.

Vukovar 1983.

Prva štamparija je otvorena 1876. Štampane su prve vukovarske novine na njemačkom jeziku. Kasnije su bile još tri štamparije.

Željeznicom je Vukovar povezan 1878. kada je pored Vukovara sagrađena pruga od Subotice do Slavonskog Broda. Željeznička stanica je bila ona u današnjem Naselju «Borova». Priključak Vukovaru je sagrađen 1912. kada je puštena u promet pruga Vukovar-Ilača-Šid-Sremska Rača. Tada je sagrađena i željeznička stanica.

Osnivaju se škole! 1733. srpska, 1743. hrvatska, a 1743. njemačka škola. Šegrtska škola osnovana je 1886. Četverogodišnja realka (gimnazija) osnovana je 1891., a 1894. godine je podignuta zgrada Gimnazije na današnjem mestu.

 Gimnazija u Vukovaru

Prva ribarska zadruga osnovana je 1881. Krojačka, postolarska, užarska, tkalačka i čaraparska zadruga je osnovana 1883. Lončarska zadruga osnovana je 1893. Opančarska zadruga 1894. Krznarska 1883., a 1894. Mlinarska zadruga ...

Mlinovi na Dunavu

Hotel “Lav” sagrađen je 1840.godine. Hotel se nalazio na prostoru istočno od crkve svetog Roka uz dvorac, prema Parabrodarskoj ulici, gdje su se nekada nalazile tri zgrade: vlastelinska uprava žitnice, škola i novo vukovarska općina. Oronuo, islužen, oštećen u potresu 1963. porušen je!

Hotel "Lav"

Hotel “Grand” sagrađen je 1896.godine. Kupljen od strane radnika Vukovara 1919.godine, postao je Radnički dom. U njemu je 1920. održan Drugi kongres Komunističke partije Jugoslavije. Godine 1921. oduzet je radnicima nakon donošenja “Obznane”. Nakon toga do 1943. bio je ponovo hotel “Grand”. Njemački klub postaje 1943. Nakon oslobođenja Vukovara 12.IV 1945. jedno vreme je u njemu bila smeštena bolnica za ranjenike, da bi 22.XI 1945. ponovo postao Radnički dom.

Hotel "Grand"

Dvadesto stoljeće

Prvo industrijsko poduzeće je bila tvornica kudelje «Hungarija» izgrađena 1905. kao filijala iste firme iz Vrbasa.

Prva kino predstava održana u Vukovar je navodno još 1906. godine, kada su braća Limijer na svom putu propagiranja kina proputovali kroz ove krajeve.

Prva električna sijalica zasvetlila je u Vukovaru 1909. iz električne centrale kudeljare «Hungarija».

Prva nogometna lopta doneta je u Vukovar 1907., a prvi nogometni klub «Sremac» osnovan je 1911.

I NA KRAJU

Dvadeseto stoljeće donelo je svetske ratove, od kojih će biti strašniji, samo budući ratovi!
Nacionalnim buđenjima devetnaestog veka, ruku pod ruku ide i šovinizam!

Prvim svetskim ratom nestaje kozmpolitizam Vukovara (ideja prema kojoj humani i prosvjećeni ljudi uspostavljaju odnose bez obzira na nacionalne, vjerske, državne granice i unapređuju općeljudske odnose/Hrvatski enciklopedijski rečnik EPH d.o.o.Zagreb-Novi Liber d.o.o. Zagreb 2002.,2004.)!
8. jula 1914. Austrougarske vlasti priredili su protusrpske demonstracije u Vukovaru na kojima se uzvikivalo: "Apcug Raci, Apcug kralj Perar!" i tako dalje! (Brana Majski: Radnički dom u Vukovaru, Vukovar 1987.)
Kroz grad prolaze vojne kolone. Kolone talaca Srba iz Srema. Građani ginu na raznim austro-ugarskim bojištima u slavu Austro-Ugarske. Na pustarama grofa Eltza rade zarobljeni Rusi. Kraj rata se pamti po paljenju «Drvenog Beče», vojne bolnice na početku današnjeg Bršadina i po pljačkanju pustara grofa Eltza u bezvlašću koje je obilježilo kraj rata.

Godine 1931. «Bata A.D.» - Zlin gradi u blizini grada veliku tvornicu i naselje za svoje «saradnike», koji nikada i nisu zapravo postali deo Vukovara. ("Naselje "Bata" Borovo ne leži na teritoriji grada Vukovara ni sa jednim dijelom, nego se nalazi na teritoriji Opštine Borovo."- dopis Gradske uprave Vukovara 1.X 1934.)
Ipak postaje, tek administrativno. Od 1954. godine ukidanjem Opštine Borovo tvornica i Naselje postaju Mjesna zajednica Vukovara.
Batino «Borovo" i Naselje koncipirano je prema tada najvišim svjetskim standardima urbanističko-arhitektonskog planiranja. Svojim se urbanističko-arhitektonskim konceptom nameće zatečenoj lokalnoj tradiciji, koja u tom trenutku duhovno nije bila spremna za tako radikalne promjene” (Krešimir Galović: “Nabori moderne hrvatske arhitekture/Protiv kiše i blata – Bata”!/Vijenac Matice Hratske/Broj 224, 03.X 2002.) ”. Ta duhovna spremnost vukovaraca traje do danas.

Drugi svetski rat donosi Njemačku okupaciju, Ustaški preki sud, «Crveni mlin», Dudik. Ponovo šovinizam, progon Židova, Srba i svih drugih koji nisu bili za ustaštvo i njemačku okupaciju.

Od 1945.-1991. doba je mira, bratstva-jedinstva (ma ko šta o tome mislio). I najvećeg procvata grada u njegovoj historiji.

Vukovar (Radnički dom) oko 1970-te i neke

A onda 1991.godine «...došao je rat, s Vukovarom se dogodilo ono što se dogodilo, i zanimanje za njega tada se probudilo, i naraslo do mjere o kojoj Vukovarci nikad nisu mogli ni sanjati. Moglo se čuti kako se hvale i kako su ponosni oni koji su nedavno bili u Vukovaru i vidjeli ga svojim očima, i moglo se čuti kako gorko žale oni koji nikad nisu otišli onamo, premda su imali priliku. Ali i jedni i drugi, osjećali su potrebu da o tom gradu doznaju više, kako bi pokušali sebi objasniti ono što se s tim gradom dogodilo. Svi su ga, ukratko, počeli doživljavati kao nešto svoje, a u isto vrijeme osjećali i prazninu u svome znanju o njemu.» (Pavao Pavličić: Vodič po Vukovaru-Mozaik knjiga, Zagreb 1997.)

(Najvažniji izvori na koje se pozivam navedeni su u tekstu posta. Fotografije su uglavnom sa pomenutih w.w.w. ili nekih drugih, i koliko sam proverio nisu autorizovane.)

nastavlja se...

Peta priča

RIJEKE (Dunav i Vuka)

5. nastavak
idi na početak / idi na 4. nastavak

Dunav

Rijeka uz koju su ljudi živjeli oduvek. Za koju su vezali svoje sudbine. Kojoj su romane pisali i pesme pjevali. Za kojom su tugovali kad su je napuštali! Milom ili silom. Sanjali je. Tepali joj. Psovali je.
Pitoma i divlja, kao i ljudi što žive uz nju!

Koja je spajala i razdvajala. I oduvjek bila granica!

Dunav kod "Borova" i naselja

Kroz središnji Panonski bazen teče rijeka Dunav i zbog toga se on često naziva Dunavskim bazenom.

Stoljećima put kojim se plovilo nizvodno i uzvodno.

Rijeka duga 2850 km', sliv joj je 817 000 km² (oko 7,8 % teritorije Evrope). Tu danas živi više od 80 miliona stanovnika. Plovna 2589 km., od Ulma do ušća. Izvire u Schwarzwaldu, utiče deltom u Crno More.

            
Izvor Dunava                                         Delta Dunava (Landsat satellite)

Prirodna granica i velika rijeka koju je teško preći. Od Rimskog doba Limes, administrativna granica carstva (Sistem manjih i većih utvrda, kula i vojnih logora /burgus, castrum, casellum, praesidum, turris…).

Na odsječku limesa koji je pripadao Drugoj Panoniji nalazile su se utvrde: Ad Militare (Batina), Ad Novas (Zmajevac), Albanum (možda Lug), Donatianae (možda Kopačevo), Ad Labores (možda Nemetin), Teutoburgium (Dalj), Titoborgium (Borovo), kod Vukovara je Ulco Omne Mutatio (prelaz preko Vuke?), Cornacum (Sotin), Cuccium (Ilok), Malata ili Bononia (Banoštor), Cusum (Petrovaradin), Acumincum (Stari Slankamen), Rittium (Surduk), Burgenae (Banovci) i Taurunum (Zemun). Uz Dunavski limes Rimljani su izgradili cestu, koja je povezivala pomenute utvrde i formirana naselja uz njih. Mreža puteva tada trasiranih održala se do danas! U to doba, doba Rimskog Carstva, Rimljani su sprečavali plovidbu Dunavom (ant. Danubius).

Za saznati malo više o Dunavu, najbolje je sjesti uz njegove obale i slušati šta priča ta zelena voda koja teče, dok vam misli nježno miluje muzika, An der schönen blauen Donau. Pogledat će te njegovim tokom i zelene vode će poplaviti.

Johann Strauss, ml :Na lijepom plavom Dunavu

Vuka

Lena Slavonska rječica. Duga 112 km'. Duž toka stvara močvarna područja koja su uglavnom isušena i uređena.

Izvire ispod planine Krdije, a kod Vukovara se uljeva u Dunav. Nekada se uljevala širokim močvarnim ušćem koje je razvojem grada uređeno, uglavnom nasuto. Ušće je dijelio otok zapisan kao Adica, pa je sjeverni krak ušća ostavljen i tako se Vuka umjetno, uzvodno uljevala u Dunav. Nakon velike poplave 1965. godine prokopan je kanal, pa se Vuka uljeva direktnim tokom, a staro ušće je pretvoreno u marinu, čiji severni ulaz Dunav puni pijeskom i muljem! 

            
Rijeka Vuka                                           Uređeno ušće Vuke

U vreme Rimskog carstva imenovana Ulco ili Hiulca. U ranim i kasnijim srednjevekovnim spisima je Wlco, Wlcha, Wolco, Wolcou, Walkow...Slavenizirani nazivi Vuko, Vukovica, Vuka.

Rijeka kojoj Vukovar duguje ime. Slaveni naselje nazivaju Vukov ili jednostavno Vuk (zabilježeno 1291 g.), a   mađarizirani naziv grada: Wolkowar (Wolkouar i Wolkouuar) - prvi put je zabilježen u dokumentu od 10.XII 1323. godine Karla I. Roberta Anžuvinskog,  što u doslovnom prevodu znači Grad na Vuki!

Izvori slika:
vukovar.hr/
destinacije.com/
zulu.ssc.nasa.gov/


nastavlja se...

Četvrta priča

PRADOMOVINA SLAVENA (Slovena)

4.nastavak

idi na početak / idi na 3. nastavak

U doba romantike i verovanja da smo svi Slaveni i kada se nismo morali stidjeli da smo sa brdovitog Balkana, pričali su nam priču:

Once upon a time...

... u šumama kraj velikih reka, čak tamo iza Karpata, živio je ponosan, hrabar i miroljubiv narod. Jednog dana, kada su počele velike seobe, uputio se da traži nove krajeve u kojima bi živio. Tražili su najlepšu zemlju na svetu. Tražili su i tražili... i našli: prostrane ravnice Bačke, Banata, Srema i Slavonije. Brda Bosne. Kršne Hercegovinu i Crnu goru. Slovenske Alpe i ljeti pokrivene snegom. Brdovitu Šumadiju i toplu Vardarsku dolinu i došli su do najlepšeg mora na svetu, Jadranskog.  
I rekli su: Ovo je najlepša zemlja na svetu! Tu ćemo ostati zauvek!

                                                                   Slaveni

Gde je prapostojbina Slavena?

Najstariji poznati zapis u kome se pominju Slaveni je istoričara Pseudo-Cesarija (Pseudo-Caesarius Nazianzus, Dailog.II) iz 525. godine. Ni u kasnijim pominjanima Slavena drugih pisaca, ne objašnjava se kako su došli tu gde su zatečeni i otkuda su došli, kao npr. za neke nove narode koji se pojavljuju u Panoniji, Hune ili Avare. Može se izvući zaključak da je tim piscima, normalno da Slaveni žive tu gde su ih zatekli.

Dakle, nisu došli ni otkuda, oduvek su tu!

Ima mnogo teorija gde je prapostojbina Slavena. Smeštaju je na prostor između Visle i Odre do Baltika. Zatim, na prostore južne Belorusije i severne Ukrajine. Ima i teorija o prapostojbini na prostoru oko toka Dunava i Panonije, tzv. Balkanska teza.

Kako pripadaju Indoevropljanima, postavlja se pitanje gde je prapostojbina Indoevropljana? Dve novije teorije Indoevropljane svrstavaju na prostore severno od Crnog mora, Zakakvkazja, Irana, Male Azije, Mediterana te duž Volge i na zapadu ka Balkanu. Druga teorija lokalizuje prostor istočne Anatolije, južnog Kavkaza i severa Mesopotamije.

SEOBA SLAVENA (Slovena)

Bilo kako bilo, već sredinom V veka n.e. Slaveni su živeli od Odre na zapadu do Dnjepra na Istoku. Od Baltika na severu do Jadrana i Egejskog mora na jugu.

          
Nalaz u Craoiva.RO                          Slavenska grnčarija

Naseljavanje tih prostora trajalo je stoljećima, a uzroci za seobe su različiti: velika pomeranja raznih naroda u vreme poznato kao «seoba naroda», verovatna brojnost Slavena u prapostojbini, ma gde ona bila, razvoj materijalne i duhovne kulture, a time i razvoj društvenih odnosa, te napokon propast Rimskog carstva i slabost Bizanskog.

                                                     Slavenski ratnici

Brzi i izdržljivi pešaci, dobri graditelji čamaca (monoksila), vešti u upravljanju njima prelazili su velike udaljenosti. Sa Avarima je došla i jedna tehnološka novotarija. Kola! Njima su se mogli prevesti ratnici, ali i njihove porodice, veliki tereti i čitava plemena: Obodriti (Bodriči), Ljutiči, Pomorani, Rugini, Srbi, Hrvati, Sloveni, Lužički Srbi, Beli Hrvati, Kriviči, Vjatiči, Dregovići, Drevljani, Poljani, Duljebi, Severjani, Poljani, Planjani, Jezerci, Milinzi, Duljebi, Došani, Timočani, Moračani, Strumičani...

Slavenska plemena u srednjoj Evropi


Jedni, naseliše istok, osnovaše Novgorod, Smolensk i Moskvu!
Drugi, na severu osnovaše kneževinu oko finskog grada Ladoge.
Oko grada Gnjezna udariše temelje Poljskoj državnosti.
Na zapadu dadoše ime Lajpcigu, Libeku, Berlinu, Gracu.

A na jug, izgleda, krenuše najgori! Skupnim imenom Južni Slaveni. Putem pljačkaju, pale, pustoše! U jednom zapisu iz VII veka opisana je pljačka Tesalije, Helade, Epira...Asimiliraju zatečeno stanovništvo, delom već romanizirano. Sa Avarima opsedaju Konstantinopolj 626. godine...Ratuju svoji sa svojima. Do danas!

A seobe traju! I danas!

Ilistracije u postu sa:
www.craiova.ro
slovanstvo.wz.cz
www.tyl.mil.ru/page814.htm
www.carantha.net


nastavlja se...

Priča treća

SLAVENI (Sloveni)

3. nastavak

idi na početak / idi na 2. nastavak

     Slaveni su najbrojnija narodonosna skupina u Evropi. Naseljeni od Njemačke preko Azije do Tihog okeana. Od Baltika do Jadrana i Crnog mora. Jedan dio Slavena, tzv. Južni Slaveni koji danas naseljavaju dio Panonije oslonjen na Balkanski poluotok, na kome su većina, odvojeni su romanima, ugrima i germanima od ostalih slavenskih plemena Evrope i Azije. 

                              
              
    Nekoliko miliona Amerikanaca, Kanađana ili Australijanaca slavenskog su porekla (poljskog, ruskog, ukrajinskog, češkog, srpskog, hrvatskog...). Za neke skupine bi se moglo reći da ih je više nego pojedinih naroda u svetu. Delovi pojedinih slavenskih naroda (Hrvati, Srbi, Makedonci, Slovenci, Rusi, Lužički Srbi, Poljaci, Slovaci...) uslovljeno historijskim nastankom nekih država, žive u mnogim neslavenskim zemljama i inoslavenskim zemljama kao manjine. Tim razlozima, velika skupina tzv. Južnih Slavena nastanjena na Balkanskom poluotoku, živi odvojena germanima i Ugrima od ostalog korpusa Slavenskih naroda.
     Svi slavenski narodi su u nekim periodima svoje prošlosti bili potčinjeni drugim narodima i državama ili podeljeni živeli u različitim državama. A bogami i potčinjavali druge narode, pa i one iz Slavenskih plemena koji izrastoše u narode!
      Jezički i kulturološki, to je najkompaktnija skupina naroda u Evropi.
    Razlike pojedinih slavenskih jezika su manje nego npr. između nekih njemačkih dijalekata. Nasuprot poređenju, njemačko jezičko i kulturno područje se većim delom nalazi na relativno cjelovitom i nepodeljenom prostoru, za razliku od slavenskog jezika i kulture koji su u tom pogledu izrazito podeljeni.
    U savremenim slavenskim jezicima utvrđeno je oko 2000 reči (leksema) osnovnog tipa koje su opšteslavenske. Nasleđene iz slavenskog prajezika. Poznato je da se u svakodnevnom govoru koristi i manje reči za međusobno sporazumevanje.
     Iako u strukturi slični, slavenski jezici se na više načina razlikuju. Dalja tendencija ka izdvajanju novih književnih jezika i kultura u slavenskom svetu odvijaja se i sada, za šta je u svetu gotovo nemoguće naći primer.
     Broj slavenskih naroda danas se gotovo podudara sa brojem pripadnika naroda koji govore pojedinim slaveneskim jezikom.
     U antropološkom smislu i pored sličnosti, rasno su različiti! Vekovni kontakti i mešanja, što iz ljubavi ili sile, uslovili su razlike.
    U istorografiji Slaveni se sreću relativno kasno. Tek u vreme velike seobe naroda od IV-VII veka n.e..    Razlog je što nisu imali ni pismo, ni državu.
     Prvi spomen, bez dovoljno argumenata, nalazi se u četvrtoj knjizi «Historije» Herodota (grč. Heriodotos, ‏ 484-‎ 424.p.n.e). Opisujući Skite pominje Skite-ratare plemena Nuri, Budini i druga. Misli se da opisuje Slavene.
    Kasniji rimski i grčki pisci Tacit (Publius Cornelius Tacitus, oko55.-120.), Plinije Stariji (Gaius Plinus Sekundus Maior 23.-79.), Ptolomej (Claudius Ptolemaeus oko 90.-oko168.) pominju u svojim djelima veliki narod Veneda (Veneta) između Baltika i Karpata. Izraz se u različitim varijantama vezuje za Slavene ili za deo Slavena.
    Ime Slaveni (Sklaveni) nalazimo u VI veku kod Jordanesa (Jordanis o.500-‎ 552) koji ih teritorijalno određuje obroncima Karpata, gornjim tokom Visle, rekom Prut na zapadu i Dnjeprom na istoku. Piše da tu teritoriju naseljavaju Venedi, Slaveni i Anti. To su opšteprihvaćeni pojmovi koji se vežu za Slavene.


nastavlja se...