Moje "Borovo" i Naselje

PRIČE PRE POSTANKA

2012-01-23T08:35:00.020+01:00

carstva «Bata», tvornice «Borovo» (pre «Bata») i njegovog Naselja

12. nastavak

Sve priče imaju pomalo karakter zabave, patosa i pouke.

Često nestvarne. Bave se onim što jeste, što može a i ne mora biti, što može biti drugačije, onim što nije a moglo bi biti! Između istine i zablude postoji divan prostor mašte.

Obmana koju su u stanju priče proizvesti zadivljuje.

Poreklo čoveka

Poreklo čoveka vekovima je već predmet žučnih rasprava političkih i verskih, vernika i nevernika, teologa i laika, uz učešća raznih naučnika: historičara, arheologa, antropologa... U te rasprave, od skora, upleli su se i genetičari.

Svojim istraživanjima, gotovo svi potkrepljuju tezu o zajedničkom poreklu čoveka i majmuna. No i pored ozbiljnih naučnih studija nastalih u laboratorijima “20th Century Fox Ranch-Century City, LA-Hollywood” i ”CBS Broadcasting Inc. Center NY-USA”[1] i drugih sličnih naučnih instituta, ipak ima naučnika koji negiraju zajedničko poreklo tvrdeći da su razlike ipak veće nego što izgleda. Na sreću majmuna.

Prema jednoj od teorija, izgleda da su svi ljudi poreklom iz jedne male doline negde u južnoj ili istočnoj Africi. Navodno je neka ženska, “Mitohondrijalna Eva”, koja se zvala Lucy[2], sa nekih 200-tinjak jedinki krenula, nakon neke suše ili poplave, pre nekih 120.000 godina na sever. Mislila je da je u Evropi čekaju med i mleko. Nakon što je vidjela gde je došla, krenula je dalje put Azije, Polinezije, Amerike...

Kosti AL 281, rekonstrukcija u muzeju Cleveland i kako Lucy zamišlja suvremeni umetnik (obratite pažnju na isturenu vilicu)

Novije teorije koje ne isključuju mogućnost multiregionalnog nastanka ljudske vrste, ne pomažu u raspravama. Naprotiv, samo dodatno komplikuju naučne rasprave o poreklu čoveka.

A dok god neke karike fale tu su onda i Ufolzi[3] koji vole priče o izvanzemaljskom porijeklu čovjeka[4].

Tajanstvena mumija u muzeju Ritos Andinos u Andahuaylillasu

Tek, kako danas stvari stoje, Zemlju trenutno naseljava vrsta Homo sapiens sapiens. Homo je latinska reč za osobu, a "Sapiens" znači „pametan" ili „razuman". Spoj ove dve reči u jedan pojam, nakon analize ukupnih događaja u ljudskoj historiji, drugi deo pojma ozbiljno dovodi u pitanje.

Od Lucy do Homo sapiens sapiensa

"[5]U genetici čoveka, grupe koje su najviše studirane su haplogrupe Hromozoma Y (Y-DNK) i mitohondrijalne haplogrupe (mtDNK), koje se koriste pri definisanju i grupisanju ljudi. Y-DNK se jedino nalazi i studira po muškoj liniji (preko sina na oca, preko oca na dedu….), dok je mtDNK šifra isključivo zapisana po ženskoj liniji. Obe klasifikacije ljudskih haplogrupa i klasifikovanje porekla bazirane su na genetičkim markerima i njihovim mutacijama.

Ljudski Y – hromozom DNK haplogrupa se označava slovima od A do R i dalje se deli na podgrupe koristeći brojeve i mala slova.

I ljudske mitohondrijalne DNK haplogrupe (mtDNK), koje određuju poreklo po ženskoj liniji su obeležene slovima A,B,C,D,E,F,G,H, I,J,K,L, L1,L2, L3, M, N, T,U, V, W,X, i Z.

Studirajući gene svih naroda na zemlji došlo se do zaključka kojim su pravcem i kuda su išli narodi, seleći se sa jedne lokacije na drugu. Svaka grupa ima specifičnu mutaciju koju nasleđuju i njihova deca, tako da se te mutacije više ne mogu pojavljivati u genima drugih ljudi koji su sa ovom novom grupom izgubili svaki kontakt. Svaka grupa ljudi koja je živila nekoliko generacija na jednome mestu doživi ove mutacije koje se onda prenose na potomstvo.

Pravci seoba naroda prema raširenosti y-DNK i mtDNK

Haplogrupe se koriste za definisanje genetičke populacije i često je definisana i geografskim merilima. Ovo su na podele za mtDNK haplogrupe:

· Zapadno Evroazijski: H, T, U, V, X, K, N, I, J, W

· Južno od Sahare: L, L1, L2, L3, L3*

· Istočno Azijski: A, B, C, D, E, F, G( C, D, E, and G pripadaju makro-haplogrupi M

· Američki Indijanci: A, B, C, D, i poneki X što je misterija jer se X haplogrupa još može naći u Zapadnoj Evropi na obalama Atlanskog Okeana. Da li je ova haplogrupa nastala migracijiom ka istoku i preko Sibira? Problem je što se niko sa ovom grupom nigde ne može naći između Amerike i Zapadne Evrope, tako da postoji mogućnost da su oni jednostavno prešli Atlantski Okean pre više hiljada godina.

Tako se može napraviti i porodično stablo svih ljudskih zajednica i tačno se na karti ovih haplogrupa mogu ucrtati pravci migracija ljudi i može se pretpostaviti pre koliko je godina koji predak određenog čoveka bio na nekoj drugoj lokaciji na zemlji. Svaka od ovih mutacija se može videti pri analizi DNK i svaka od ovih unikatnih mutacija (kao i otisci prstiju) je označena i klasifikovana. Takođe se zna i njihovo poreklo, odnosno na kojoj je lokaciji na zemaljskoj kugli ova mutacija potekla.

Porodično stablo svih ljudskih zajednica prema mtDNK

Paleolitski lovci mogli su prelaziti današnje okeane i mora u potrazi za hranom s obzirom na drugačiji raspored kopnenih masa. Ovo bi moglo biti moguće jer je nekada ledeni omotač išao “niže” na jug tako da bi se leti ogromne sante leda gotovo kao pokretna ostrva sporo kretala južnije nego danas."

U večitom traganju čoveka za staništima na kojima se lakše i bolje živi, ljudska populacija može preći neverovatne udaljenosti. Naročito ako je to u vezi sa ljudskom pohlepom, koja se ostvaruje ljudskim delatnostima na onome što se naziva tržište!

[1] Planet of the Apes (1968), Beneath the Planet of the Apes (1970), Escape from the Planet of the Apes (1971), Conquest of the Planet of the Apes (1972), Battle for the Planet of the Apes (1973),Planet of the Apes (1974) Return to the Planet of the Apes (1975-TV episodes), Planet of the Apes (2001), Rise of the Planet of the Apes (2011)...

[2] Lucy (AL 288-1) je zajednički naziv za nekoliko stotina komada kostiju koji predstavljaju primerak Australopithecus afarensis. Primerak je otkriven 1974. kod Hadara u Awash Valley (Avaš dolini) Etiopipskog dela Afarske depresije u istočnoj Africi.

[3] Ufologija je pseudoznanstvena disciplina koja se bavi proučavanjem fenomena NLP/NLO (nepoznate leteće pojave / neidentificirani leteći objekti). Smatra se da je moderna era ufologije započela s bliskim susretom pilota Kennetha Arnolda tijekom leta iznad planine Rainer u državi Washington, 24. lipnja 1947. godine.

[4] Kako prenosi “Znanost”-Hrvatski popularno-znanstven portal, u Peruu je pronađena tajanstvena mumija i izložena u muzeju Ritos Andinos u Andahuaylillasu, oko 700 km jugoistočno od glavnog grada Lime. Visoka je samo 50-ak centimetara što baš i nije svojstveno čoveku. “Ima trokutastu glavu, a očne duplje su prevelike” kazao je direktor muzeja, antropolog Renato Davila. Davila je napomenuo i kako izbočina na vilici i razvoj zubala nikako ne odgovaraju navodnim godinama mumije.“Takav donji dio vilice nema nijedan narod na svetu. Rupa na vrhu glave također privlači pažnju. Ima umnjake i kutnjake kakve nema nijedno ljudsko biće”, kaže Davila. I antropolog Pablo Bayabar iz Lime pokušava složiti 'slagalicu' oko malformirane lubanje.”Dječje glave su proporcionalno veće od njihovih tijela. Dakle, ovde se verovatno radi o detetu starom oko 2 godine s ogromnom glavom”, kaže Bayabar te dodaje kako se verovatno radi o ljudskoj žrtvi kao daru bogovima. Postoji i mogućnost da je lubanja namjerno deformirana kao dio nekog plemenskog rituala.

[5] Gotovo u pootpunosti preuzeti delovi teksta iz kjige GORANA PEŠIĆA: “Đubrište Čovečijeg Portreta” (2007), (DNK analiza porekla čoveka kao i naroda na Balkanu). Neznatno izmenjen za potrebe ove priče!

Šusterska [1] teorija o dolasku prvih ljudi u «Borovo» (pre «Bata») i njegovo Naselje

Jedno pleme Homo sapiensa, koje je živilo 3.000-2.400 godina prije naše ere, na Vučedolu[2], nešto malo nizvodno od današnjeg Borovo Naselja, razvilo je veštinu izrade oruđa. Arheološkim nalazima je potvrđeno da je ta veština imala za posledicu ovladavanje vještinom izrade obuće[3].

Područje raširenosti Vučedolske kulture

"BOROVO" organ saradnika zajednice "Bata" br. 75 (07.10.1938. god.)

Izgleda da su propovjedali neko svoje vjerovanje, jer im je jedan od idola kojem su se klanjali bio u obliku cipele ili čizmice kako joj tepaju savremeni arheolozi. Postavljena teza o kultu kovača, posebno ljevača i kovača bakra i bronze, nakon otkrića idola cipele "definitivno pada" u vodu. Svakako bi trebalo dodatno istražiti pronađene ostatke nagorelih ognjišta, jer se možda radi o mestima za štavljenje kože za proizvodnju obuće.

Oko toga se danas u naučnim krugovima vrlo žučno raspravlja.

Vučedolska cipelica ili čizmica

Pravih historijskih podataka od kuda je taj Homo sapiens došao i kamo je otišao kada je napustio lokalitet Vučedola, zapravo nema.

Na osnovu arheoloških nalaza, urađena je rekonstrukcija njegovog kretanja: Izgleda da je pre više od 6.000 godina, u potrazi za tržištima krenuo iz Missouria[4], USA[5] i došao do današnje Armenije[6]. Iz Armenije se pre više od 5.000 godina uputio u Englesku[7]. Jedan ogranak sklon idolopoklonstvu se odvojio i došao na obale Dunava kod današnjeg Vučedola. Tu su razvili zavidnu proizvodnju obuće, naročito zaštitne obuće za rad na topljenju i izlevanju bakra i bronce i izradili onu pomenutu čizmicu. Njoj su se klanjali i prinosili joj žrtve sa željama za dobrom prodajom svojih proizvoda. Čitavo vreme njihovog boravka tu na obali Dunava karakterišu trgovina i obrt, za trajanja brončanog doba u ljudskoj prošlosti.

Pronađene cipele iz pećine Arnold Reserch Cave (Missouri-USA)

Cipela iz Armenije, lokacija špilje i mjesto u špilji gde je Diana Zardaryan našla cipelu

Cipela iz Engleske i ispitivanje stručnjaka

Prelaskom na proizvodnju oruđa od željeza za izradu obuće, tržišne (i proizvodne) aktivnosti su su odvijale u novim okolnostima. Terani genom koji su poneli iz Arnold Research Cave, Missouri-USA, otišli su na sever uzvodnim tokom Dunava i Morave i naselili malo područje Valašske doline uz reku Dřevnicu u Velikoj Moravskoj na obroncima Belih Karpata. Na ostacima razvalina proizvodnih pogona u gradu Zlinu uz reku Dřevnicu, arheološkim istraživanjima pronađena su oruđa za izradu obuće koja potvrđuju ovu tezu. Čitava teritorija, koja uključuje i pomenuto područje, kasnije je bila poznata kao Republika Čehoslovačka[8].

Pogoni u Zlinu danas

Ovu teoriju, između ostalog, može potkrepiti i činjenica da Englesku danas naseljavaju potomci Kelta za koje nije tačno utvrđeno gdje im je prapostojbina, a da se delovi današnje Češke nazivaju i Bohemia[9], što na starolatinskom znači: dom Boia, a Boi su jedno od Keltskih plemena. U prilog ovoj teoriji ide i činjenica da su nosioci razvoja kulture željeznog doba u srednjoj Evropi, kada se prelazi na proizvodnju željeznog oruđa za izradu obuće, zapravo Keltska plemena. Teoriju treba dodatno istražiti, jer nije isključeno da Kelti zapravo vode poreklo iz Missourija-USA što bi svakako doprinelo i objašnjenju želje potomaka tih ljudi za osvajanjem teritorija, radi tržišta[10].

Početkom tridesetih godina prošlog XX stoljeća, sada savremeni Homo sapiens ponovno gonjen onim genom koji ga tera da krene za tržištem i gotovo iz istih razloga kao kada je napuštao Vučedol (nove okolnosti na tržištu), krenuo je iz Valašske doline uz reku Dřevnicu, sada nizvodo tokom Morave i Dunava, došao je u atar sela Borovo i podigao Borovo Naselje i Tvornicu za proizvodnju obuće (ili je bilo obratno), tu na obali Dunava, gde se nekada davno klanjalo idolu u obliku cipele ili čizme, svejedno.

Bilo kako bilo, prema predanju, pisanim dokumentima i pronađenim tragovima[11], prvi ljudi koji su podigli Borovo Naselje sa tvornicom bili su iz Valašske doline i prvo su naselili skladište «Češke agencije»[12].

Skladište tzv. "Češke Agencije"

I krug se zatvorio!

[1] Schuster (njem.: šuster): obućar, cipelar, postolar.iron. šusterski: bezvredno popularni ob. prigodni tekstovi

[2] Čitava kultura nazvana je Vučedolska i imenovana je po lokalitetu Vučedol, 5 km nizvodno Dunavom od Vukovara (Borovo Naselje je 4 km uzvodno od Vukovara). Arheološko nalazište otkrio je 1897. Josip Brunšmid (1858-1929). Iskopavanja je 1938. vršio Robert Rudolf Schmidt (1882-1946). To je kultura mlađeg eneolitika (bakrenog doba-4.000 – 3.000 pr. Kr.). Na Vučedolu su nađeni ostaci velikog naselja gde je živjelo je oko 2.000 - 3.000 stanovnika, te je riječ o jednom od najvažnijih centara tada naseljenog sveta. Ljudi su se bavili stočarstvom, najstarijim uzgojem goveda na svijetu i preradom kože korištenom i za izradu obuće. Ovo je prva kultura koja koristi tanjure za posluživanje hrane samo jedne osobe. Južno od Dunava razvila se, nešto kasnije u ranom srednjem veku, kultura koja je meso uzimala viljuškom, a ne prstima. To ukazuje na jedinstvo te dve kulture, ma šta ko o tome mislio. Vučedolska kultura se proširila sve do okolice Praga i južnih Karpata u Češkoj na sjeveru, rumunjskog Banata na istoku, Alpa na zapadu i južne Bosne na jugu. Prvo je Mirko Šeper (1912 -1970) iskopao “golubicu”, pa dr. Šmit opanak, a tek je posle Mirela Hutinec (Dalić) 2007. iskopala idola, čizmu! Čizmica od pečene gline je bogato ukrašena vučedolskom ornamentikom, a pronađena je u jednoj od dviju otkopanih podnica kuća prapovijesnih Vučedolaca, a potječe iz mlađeg doba vučedolske kulture, koja je na tom, te području istočne, središnje i dijela južne Europe postojala između 2800 i 2400 godine prije Krista.

[3] U organu sradnika zajednice «Bata», «Borovo» novinama broj 75 od 07.10.1938. godine, na naslovnoj strani je objavljeno: «Poznati svetski arheološki stručnjak, profesor dr. Šmit iz Tibingena, koji je ovog leta vršio iskopavanja na Vučedolu, pronašao je ostake opanka i čizama koje su nosili stanovnici Vučedola, a za koje je utvrđeno da su stari oko 4.500 godina. Profesor dr. Šmit utvrdio je da su stanovnici Vučedola već pre 4.500 godina bili vešti obućari, koji su sami sebi za leto pravili opanke od platna i kože, a za zimu čizme od kože bogato ukrašene».

[4] U pećini Arnold Research Cave u Missouriju (USA) profesor antropologije i arheolog dr. Carl H. Chapman sa univerziteta Missouri-Columbia 1975. godine pronašao je sandale sašivene od jelenje kože i pletene od platna (pletene špage), a svoje nalaze je detaljno opisa i publikovao u knjizi «The Archaeology of Missouri, Indians and Archaeology of Missouri». Nalazi se čuvaju u Museum of Anthropology, 100 Swallow Hall, Columbia, Missouri MO 65211-1440. Direktor muzeja za antropologiju Mike O'Brien, tehnikom nazvanom accelerator mass spectrometry (AMS) ispitao je 1997. godine starost pronađenih cipela i utvrdio da su neke od pronađenih cipela stare i 8.000 godina!

[5] USA, kratica od The United States of America (Sjedinjene Američke Države), pojam liberalnog kapitalizma i društva zasnovanog na tržištu kojem je ideologija dolar (novčana jedinica u USA, oznaka $).

[6] Prema vesti agencije AP (The Associated Press) nedavno je u jednoj špilji u Armeniji, arheologinja Diana Zardaryan sa Nacionalnog instituta za arheologiju i ethnografiju (Gasparian/Institute of Archaeology and Ethnography of the Natl. Acad. Sciences, Armenia of the Natl.) pronašla "najstariju" kožnu cipelu na svetu. Procenjuje se da je cipela, napravljena od kravlje kože, stara između 5.637 i 5.387 godina. Starost cipele je utvrđena pomoću radiokarbonskog datiranje na travi i koži na University of California i University of Oxford, a vodila ga je arhaeologinja Ron Pinhasi sa Univerziteta College Cork iz Irske. Cipela je relativno mala (odgovara današnjem broju 38) i nije utvrđeno je li pripadala muškarcu ili ženi. U cipeli je pronađena osušena trava, a stručnjaci ne mogu zaključiti je li trava služila za grijanje nogu ili za održavanje oblika obuće.

[7] Kako izveštava BBC news (The British Broadcasting Corporation), a prenosi The Guardian (News and Media Limited or its affiliated companies), na dnu jednog bunara u Whiteball kamenolomu u blizini Wellingtona, Somerset, na jugu Engleske tim britanskih arheologa (Exeter Archaeology at Town Farm, Somerset) su pronašli kožnu cipelu staru 2.000 –2.500 godina. Prema riječima arheologa Stephen Reeda, cipela je uspjela odoljeti zubu vremena jer je uvijek bilo vode u bunaru. Nalaz potječe s početka željeznog doba koje se nastavlja se na brončano doba, a početak i trajanje različito je na različitim područjima (razdoblja koje se proteže od 700. godine pre n.e. do 43. posle n.e.). Cipela je u izuzetno očuvanom stanju, s još uvijek vidljivim pojedinim šavovima i čvorovima vezica. Dugačka 30 centimetara, što bi danas odgovaralo osobi koja nosi broj 43-45, ova cipela će biti predana stručnjacima koji trebaju ustanoviti kako je proizvedena i od koje vrste kože. U blizini je pronađena hrpa izgorelog kamenja, možda dio «industrijskog» kompleksa za taljenje metala ili štavljenje kože. Cipela je poslana na čuvanje u Wiltshire i trebala bi biti prikazana u Royal Albert Memorial Museum u Exeteru.

[8] Čehoslovačka (češ.: Československo, slov.: Česko-Slovensko), država u centralnoj Evropi koja je postojala od 1918. do 1992. 1. januara 1993. je miroljubivo podjeljena na Češku Republiku i Slovačku.

[9] Bohemia ( češ.: Čechy, njem.: Böhmen, polj.: Czechy, fr.: Bohême, lat.: Bohemia) je povijesna regija u srednjoj Europi, danas zauzima dve trećine zapadnog dela tradicionalnih Čeških zemalja. Nalazi se u suvremenoj Češkoj Republici, glavni grad Prag. U širem smislu, često se odnosi na celu Češku teritoriju, uključujući i Moravsku i Češku Šleziju, posebno u povijesnim kontekstima, kao što je kraljevina Bohemia .

[10] Nedavno je zabilježena saradnja Armenskog državnog univerziteta u Yerevanu (Hayastani Hanrapetut'yun (arm.: Հայաստան) Republika Armenija) sa Univerzitetom Tomaš Baťa u Zlinu (Česká republika a pouze Česko, Republika Češka ili samo Češka) što je vrlo znakovito za potvrdu iznete teorije!

[11] Iskopine na mestu željezničkog kolosjeka naftnog terminala u današnjoj luci Vukovar, na mestu davno porušenog skladišta pomenute agencije, neistruli delovi koji ostaju kod proizvodnje obuće, potvrda su teorije da su ti prvi ljudi tu proizvodili i obuću.

[12] Tako se u svakodnevnom govoru nazivalo skladište “Slovačke Dunavske Plovidbe A.D.” (Slovenska Dunajplavba Ŭč.Spol.) na obali Dunava, nizvodno od mesta izgradnje I. kolinije Borovo Naselja i izgrađenih prvih pogona tvornice “Bata” (posle “Borovo”).

Od plemena do naroda

Naselivši područje Valašske doline uz reku Dřevnicu u Velikoj Moravskoj na obroncima Belih Karpata u ona prethistorijska vremena, Valašska plemena nepoznatog porekla živela tiho i mirno stoljećima, a kraj XIX. i početak XX. veka dočekala su u Austro-Ugarskom carstvu.

Plemensko organiziranje načina života, odredila je veština izrade obuće. Organizacija je bila zasnovana na disciplini i usavršavanju proizvodnih sposobnosti egzinstencijalno važnih za opstanak i razvoj plemena, sa posebnom pažnjom usmjerenom na ovladavanje veštinom koju su nazivali, trampa gotovih proizvoda. U početku su imali zajedničku imovinu, poslove su delili prema sposobnostima članova plemena, a raspodela proizvoda i dobara dobijenih trampom, bila je organizirana ravnomerno na teritoriji plemena u skladu sa potrebama plemena i pojedinca.

Daljnje ovladavanje vještine izrade obuće, uslovilo je razvoj zanatstva, kasnije manufakture, a trampa je vremenom odredila organiziranje u plemenske saveze, naročito radi zajedničkog nastupa na teritorijama drugih plemena i plemenskih saveza, koje su se nazivale tržištem. Trampa, kasnije nazvana trgovina, trajno je odredila organiziranje plemena i ta se vještina posebno cjenila.

Na čelu plemena nalazio se plemenski starešina. On je bio vođa proizvodnje, vrhovni kontrolor trampe i duhovni vođa, koji je imenovao i smenjivao čuvare duhovnog života.

Duhovni život plemena oslanjao se na stroga pravila ponašanja i određivao je ukupan način života, radnu i životnu filozofiju, izraženu u obliku ideoloških i radnih načela[1]. Duhovni život je posebno obogaćivan demagoškim parolama[2] koje su imale za cilj poverenje u postupke plemenskog vođe i vrača (duhovnog vođe) da sa čuvarima duhovnog života utječe na događaje, kojima je određivano jedinstvo plemena i način života pojedinih članova plemena!

Prelazak sa manufakturne proizvodnje na industrijski način proizvodnje tokom Velikog rata[3] i utjecaj teritorijalnih promena[4] na području Austro-Ugarskog carstva nakon Velikog rata, uslovili su ekonomske i kulturne promene[5] koje su zahtevale viši stupanj društvene organizacije plemena. Bila je potrebna promjena unutrašnje organizacije grupa unutar plemena, organiziranje drugačijih odnosa između plemenskog vođe trampe i proizvodnje i duhovnog vođe, te čuvara duhovnog života. Trampa, kasnije nazvana trgovina, bila je sve važnija i važnija u životu i odnosima u plemenu, te je došlo je do nužnog ujedinjavanja srodnih plemena, naročito radi zajedničkog nastupa na trećim tržištima. U takvom historijskom vremenu razna Valašska plemena[6] okupljena oko proizvodnje obuće uz reku Dřevnicu u Velikoj Moravskoj na obroncima Belih Karpata, prelaze u viši tip društvene zajednice, u veliki narod Batovaca[7]!

Evropa pre i posle "Velikog rata" 1914-1918

Mitovi i legende

Kao svaki narod i narod Batovaca ima svoju mitsku[8] historiju. Većina istraživača se slaže, da se kao narod u mitovima prvi put pominju krajem XIX veka i da se to može datirati između 1894.[9] i 1900. godine.

Zahtev Antonina Bate za osnivanje obućarske radnje od 18.09.1894.

Bili su zajednica koja je imala nadplemenski i nadnacionalni karakter. Ta osobina odredila je i vlast koja je bila faktor njihovog razvoja, čuvar pojedinačnih i opštih interesa, zajedničkog porekla i zajedničke sudbine, povezani zajedničkim životom i radom na nekoj od teritorija koje su osvojili.

Po teoriji genetskog porekla, Batovci su kao narod zapravo iz Missouriju (USA)[10]. Zahvaljujuću tržišnom genu koji su poneli iz prapostojbine, imali su ekspanzionističke motive i solidarističke razloge, u razvoju etničke svesti o zajedničkom poreklu i zajedničkoj sudbini.

Između 1900. i 1945. godine stvorili su moćnu državu, gotovo carstvo.

Imali su svoje gradove, svoje ceste, željezničke pruge, svoja jezera, reke i kanale, brodovlje koje je plovilo svim svetskim morima i svoje ptice koje su letile svim nebima.

Postojalo je mišljenje, danas uglavnom napušteno, da je nebo samo jedno i nedeljivo, ali se tokom XX. veka formirala škola mišljenja, da neba ima onoliko koliko postoji svetova, koji ga svojataju.

U mitovima se priča o porodici šveca Vaclava[11] u kojoj, once upon a time, dva brata[12] napuštaju oca[13], koji se nakon smrti prve žene[14] drugi put oženio mnogo mlađom udovicom tkalca[15] i s njom imao petero djece. U mitu se spominje i starija sestra Anna[16] koja se udružuje s braćom da im pomogne da podignu proizvodne pogone, hramove i nastambe plemena. Priča dalje kazuje kako brat i sestra, pomažu najmlađem bratu da postane plemenski i duhovni vođa plemena. Nakon što najmlađi brat uspije, sestra se 1898. godine sretno udaje za vlasnika pivovare iz Kojetina[17], a stariji brat nesretno umire od posledica tuberkuloze 1908. godine.

Tako najmlađi brat postaje vrhovni plemenski i duhovni vođa jednog od plemena Valašca okupljenih oko budućeg carstva «T. & A. Baťa» [18], Zlin[19].

Prvi šveci u porodici Bata

Anna, Tomaš i Antonin Bata

Porodično stablo Baťa

Carstvo je uspostavljeno 1923. godine[20] nakon herojske borbe Vrhovnog i duhovnog vođe sa mračnim silama Komunizma i trijumfalnog osvajanja grada Zlina, budućeg glavnog grada carstava «Baťa».

Svoj Glavni grad su izgradili tako da se može kopirati, a kopiju su nosili sa sobom čak i tamo kada su krenuli da se vrate u prapostojbinu[21] i hladni zapad. Prapostojbina se i danas naziva skupnim imenom Sjedinjene Američke Države.

Savremeni arheolozi[22] danas tvrde da je njihova prestolnica bila zapravo komadić te Amerike koju je sa sobom nosio u snovima njihov prvi Vrhovni vladar i duhovni vođa[23] i za koga pričaju da je uspostavio veze čak sa Dalekim istokom[24], kada je plovio nebom sedam dana i sedam noći, kada zemlja kune čoveka i kada ta kletva tera i sam brod od kopna[25].

Kada je utvrđena vlasti u dolini Dřevnice čak tamo do Otrokovica, krenulo se u osvajanje novih zemalja.

Dolina Dřevnice od Zlina do Otrokovica

U mitovima, bajkama i legendama o seobama i osnivanjima hramova za klanjanje cipeli i naseljavanju širom sveta, o pustolovinama na tim pohodima ima mnogo priča: o mudrim vladarima cipelarskog carstva, o lokalnim junacima u novoosvojenim zemljama, junačkim borcima, smelim buntovnicima, a nisu izostale ni priče o lepoticama. Mnoge legende su zapisane u prozi ili stihu.

Nakon 1930. godine, a prema potvrđenim podacima u arhivama, do otprilike 1945. godine Batovci su naseli sve četiri strane sveta, idući za vetrom obojenog snovima. Bio je to neki šareni vetar, sa najčešće tri boje: plave, bele i crvene.

Bajka o vjetru obojenom snovima

A onda, kada je broj sledbenika klanjanja cipeli narastao na 16.500 u 25 tvornica i 1.645 filijala i koji su hranili ko zna koliko pripadnika naroda, krenuo je Vrhovni i duhovni vođa da obiđe prvi novo izgrađeni grad van Valašske doline uz reku Dřevnicu, čak tamo u državi Helvetiji u visokim brdima zvanim Les Alpes u selu Möhlin, koje su do tada nazivali «Dorf der drei Kirchen». Sa letališta Bahňák poletio je u nebesa[26] i tamo ostao zauvek.

Ali kao u svim bajkama, nakon pogrebnih svečanosti koje su trajale od dva do osam dana i pogreba u Lesním hřbitovu[27] koji je trajao šest sati, što omogućuje duši novo duhovno tijelo kojim će se preseliti u sljedeći život[28], na belom konju pojavio se polubrat[29] Vrhovnog i duhovnog vođe i preuzeo vlast. Podigao je mauzolej u spomen na umrlog vođu i nastavio osvajati svet.

František Lydia Gahura: Muzej Tomaša Bate u Zlinu 1933.

Mnoge priče o velikom narodu Batovaca i danas se prenose s’ kolena na koleno kao deo usmenog predanja, kao bajke i gde je istinsko noedvojivo i gde je čudesno nadnaravno, kao nesputana moć mašte između stvarnosti i snova.

A to je bilo u ona mitska vremena kada se do prvog slanog mora putovalo sedam godina, preko sedam reka, sedam gora i dolina i to samo onda kada su sa juga duvali slani vetrovi.

Skeptici sumnjaju u bajke o snovima i stalno pominju neko tržište i neki genetski kod.

A mitske priče, bajke i legende i danas su predmet proučavanja historičara i odvajanja mitskog od stvarnog, kada već odavno nema ni Batovaca ni carstva.

nastaviće se...

[1] Ideološka i radna načela propisao je prvi plemenski starešina i duhovni vođa Tomáš Baťa:

Ideološka načela:

§ Radnik i vlasnik su saradnici.

§ Svaki radnik ima priliku postati milioner.

§ Nijedna osoba se ne smije mešati u međusobne odnose između poslodavca i zaposlenog radnika, u interesu celog kolektiva i javnosti.

§ Cilj poslovanja je služenje javnosti.

§ Cilj opravdava sredsta.

Deset radnih načela:

§ Odgovornost svih za sve, odgovornost je nikoga za ništa.

§ Svaki problem zahteva ozbiljno promišljanje njegovog rešenja. Svako, ko ima odgovornost za rešenje problema i ideju za rešenje problema, mora je “izbrusiti” sa drugim umovima.

§ Rad se poverava profesionalcima, koje treba kontrolisati da li rade dobro. Osnovni princip kontrole je kontrola upravljanja vremenom i novcem.

§ Ko želi biti rukovodilac i raditi sa ljudima, mora prvo sebe izgraditi.

§ Dan ima 84 600 sekundi.

§ Administrativni sistem upravljanja i upravljanje proizvodnjom zasnovan je na principu decentralizacije upravljanja unutar kompanije.

§ Obuka radnika je sistematska i trajna, posebno mladih.

§ Svaki zaposlenik, bez razlike, mora težiti uspjehu za ukupan napredak firme i cele zajenice. Sreća čoveka je sprovođenje ideja u život, koje će obilježiti njegov rad.

§ Svaki zaposlenik mara moći odgovoriti na pitanje: Zašto sam koristan poduzeću?

§ Sve što se proizvodi mora služiti kupca dobro, bez obzira na cenovnu kategoriju.

Ova “ideološka i radna načela” skupio je Prof. Ing. Milan Zelený, M.S., Ph.D. Globální profesor, působící na Fordham University v New Yorku, ale také na Univerzitě Tomáše Bati ve Zlíně, Xidian University v Xi´an, Fu Jen University v Taipei a Indian Institute of Technology, Kanpura IBMEC Rio de Janeiro, koji je napisao nekoliko knjiga o Bata Management Systemu. (dole tablica iz rada prof. Zelený Milana).

[2] "Náš zákazník – náš pán“ ("Naš kupac-naš gospodar"), "Pracovat kolektivně, bydlet individuálně" ("Raditi kolektivno-stanovati samostalno"), ”Nesnáze jsou příležitostí pro muže statečných srdcí”! (“Teškoće su mogućnost za ljude hrabrog srca!”) “Než něco řeknu, musím přemýšlet, co mi ten druhý odpoví.”(“Prije nego nešto kažem, moram razmisliti, što mi to drugi govori”), "Boj je podstatou života. Kdo nebojuje, nemůže ani zvítězit." (“Borba je bit života. Ko se ne bori, ne može pobediti”), ...

[3] Veliki rat, nazivan tako dok nije bilo II. Svetskog rata, sukob imperijalističkih kolonijalnih carstava, bio je prvi globalni oružani sukob. Dva saveza država: Antante i Centralnih sila počele su «Rat koji će okončati sve ratove». Naravno da se to nije desilo, ali je rat je doneo stradanje za više od 40 miliona žrtava, uključujući i približno 20 miliona mrtvih vojnika i civila.

[4] Velike teritorijalne promene odigrale su se završetkom Velikog rata (kasnije imenovaog I. Svetski rat). Raspala su se tri carstva: Austro-Ugarsko, Rusko i Otomansko carstvo. Na njihovim teritorijama osnovane su mnoge nove države, a u Rusiji se odigrala prva socijalistička revolucija!

[5] Konačan raspad feudalnih odnosa. Mnogi istoričari se slažu: da je rat predstavljao poslednji grč i konačan kraj ancien regimea (starog poretka) Arno J. Mayer: The Persistence of the Old Regime: Europe to the Great War (New York : Pantheon Books, 1981)

[6] Prvu Zlinsku tvornicu obuće osnovao je 1870. francuz Robert Florimont, a postojale su još: Tvornica obuće Moric (Mořic) Lehra, Tvornica obuće Arnošta Jirouska (JIRO), Tvornica obuće Františeka Novaka, Tvornica obuće “IRIS” Josefa Červiky, Tvornica obuće Františeka Štěpáneka, Tvornica “META” Antonina Červina, Tvornica braće Kuchařove, Tvornica obuće za gimnastiku “Hip-Hop” Josefa Mikulčaka, Tvornica obuće Eduarda Malote (1921) “Manoj”-Zlin... Sve su one prije ili posle prestale sa proizvodnjom jer nisu mogle izdržati konkurenciju “Baťe”. (dole neke od obućarskih firmi Zlina).

[7]čeh.: Baťovák, engl.: Bataman, hrv.: Batovac, srp.: Батовац, njem.: Batamann, polj.: Bataczłowiek, franc.: l'homme de Bata, mađ.: Bataférfi ... Ime je izvedenica iz naziva firme “Baťa” d.d. sa prvobitnim sedištem u Zlinu i odnosi se i na muške i na ženske pripadnike Cipelarskog (obućarskog) naroda carstva “Baťa”. Kako se širilo “carstvo” Baťe, tako se povećavao broj pripadnika naroda iz različitih etničkih skupina.

[8] Mit (grč. mŷthos - riječ, govor; povijest; Veliki rječnik stranih riječi, Bratoljub Klaić, Zora, 1968.): 1. priča, predajno vjerovanje starih naroda o podrijetlu svijeta, o prirodnim pojavama, o bogovima i legendarnim herojima; 2. prenes. bajka, priča, izmišljotina. Nevjerodostojan prikaz nekih događaja, koji se naslanjaju na kosmogonijske mitove o stvaranju carstva “Bata”.

[9] Zahtjev za osnivanje Obućarske radnje Antonín Baťa (sin) uputio je 18.09.1894. Okružnom uredu u Uherském Hradištu. Nakon pozitivnog rešenja pod nazivom Antonín Baťa, výroba obuvi ve Zlíně firma je počela sa radom 21.09.1984. u iznajmljenim prostorijama na Zlinskom trgu.

[10] Vidi tekst: “Šusterska teorija o dolasku prvih ljudi u «Borovo» (pre «Bata») i njegovo Naselje”

[11] Prvi zabilježeni švec (češki) /schuster (obućar, postolar, cipelar) iz porodice Bat’a.

[12] Stariji Antonín Baťa (07.06. 1874-08. 06. 1908) i mlađi Tomáš Baťa (03. 04. 1876 -12. 07. 1932.)

[13] Antonín Baťa, otac (01.08.1844-05.09.1905.)

[14] Anna Minařikova udova Bartošová (03. 08. 1839-22. 10. 1884)

[15] Ludmila Baťová – rođena Hruščáková udova Kolařika (09. 11. 1857-18. 11. 1939)

[16] Anna Baťová – udana Schiebelová (1872-25.06.1936)

[17] Jindřich Schiebel (21. 10. 1859.-15. 6. 1931.)

[18] Tokom postojanja, carstvo je menjalo imena. Od 1894. godine zvalo se “Obućarska radnja Antonin Baťa” („Antonín Baťa, výroba obuvi ve Zlíně“); od 1900. “T. & A Bata, Zlin (Mähren) ili Erste Österreichisch-Ungarische Mechanische Segeltuchschuhfabrik» („T.&A. Baťa, výroba plátěné a houněné obuvi ve Zlíně“); od 1908. “T. & A. Baťa”; od 1931. “Baťa” d.d. Zlin i uvek je u imenu firme bilo porodično ime osnivača carstava, Baťa (dole doba Austro-Ugarske).

[19] Prvi pomen mesta datira iz 1322. godine, a kao grad se spominje od 1397. Zlin je za «sva vremena» vezan uz ime Tomáš Baťa i njegove tvornice za proizvodnju obuće «Bata».

[20] U gradu Zlinu su od 1919. vladali socijaldemokrati koji se u maju 1921. pridružuju Komunističkoj partiji. Tako da Zlinom od 1921.-1923. upravljaju komunisti. Na izborima za gradsko veće u septembru 1923. godine pobeđuje «Lista kandidata zaposlenika Zavoda «T.& A. Bata». Treba li reći da je kadrovsko odeljenje “T. & A. Baťa” dobilo zadatak da osigura glasanje za Tomaševu listu. (http://www.youtube.com/watch?v=yyQ71vQtvDQ)

(http://www.youtube.com/watch?v=yyQ71vQtvDQ&feature=related )

[21] Arnold Research Cave (Missouri) je izbledeo u kolektivnom sjećanju praplemena, kasnijeg naroda Batovaca. Pa su nakon neuspeha u Lynnu (Massachusetts) 1920. godine, naselili Belkamp (Maryland) 1930. godine (vidi sliku dole), http://www.kilduffs.com/BATA.html.

[22] William Shaw: Once people used to joke that this town wasn't in Central Europe at all - they used to call Zlin, a piece of America (“Design for Living in Zlin, Czech Republic”- The New York Times, March 25, 2007.)

[23] Tomaš Baťa

[24] U zimu 1931/32 (10.XII 1931.-14.II 1932.) Tomaš Baťa je sa pilotom Jindřich Broučekom, preletio od Zlina do Indije i nazad, u potrazi za novim tržištima. Glavni pilot je bio englez Neville Stack, letilo se avionom Fokker. Ukupno je posada brojala 7 ljudi! (http://www.youtube.com/watch?v=AamYxm8LOog) i (http://www.youtube.com/watch?v=FxQqkeEpHlw) (dole, dolet iz Indije na aerodrom u Otrokovicama)

[25] Milorad Pavić: “Hazarski rečnik”

[26] Dana 12.07.1932. u 5,58 časova, srušio se Junkers F.13G (D-1608, proizveden 1928.) u vlasništzvu "Bata" d.d. Zlin na liniji Otrokovice - Švicarska. Avion je U 5,50 poletio u uslovima guste magle, skrenio lijevo, okrenio 360° (vjerojatno kako bi stekao visinu) i nakon 8 minuta, srušio se na zemlju brzinu od 150 km/h manje od 2 km od mjesta polijetanja, aerodroma Bahňák. Poginuo je pilot Jindřich Brouček (36 godina) i Tomáš Baťa putnik (56 godina). Vjerojatni uzrok je gubitak orijentacije položaja aviona zbog magle i naređenja šefa (Tomáša Baťe) da se leti! Pravi uzrok nesreće nikada nije utvrđen.

[27] Lesní hřbitov - Groblje u šumi. Tada novo gradsko groblje u Zlinu (autor projekta František L. Gahura), tek sagrađeno, primilo je svoga prvog “stanara”. (http://batastory.net/cs/milniky/LesniHrbitov) (http://www.zlin.estranky.cz/clanky/novy-zlin/lesni-hrbitov-ve-zline.html) “Zvykli jsme si pohlížet na hřbitov jako na místo, kam je nutno chodit naříkat. Avšak hřbitov má, jako všechno na světě, sloužit životu. Proto má být takový, aby nestrašil, aby jej mohli navštěvovat živí v klidu a radosti.” (Navikli smo na groblja kao na mesto gde idemo plakati. No, groblje je, kao i sve na svetu, da služi životu. Zato treba biti takvo da ne straši, nego da sudjeluje da se živi u miru i radosti!) -Tomáš Baťa

[28] Legende kažu da mu je omiljena pesma bila narodna: “Neumrem na sláme, umrem já na koni...» Neumirem na slami, umirem na konju»...

[29] Jan Antonín Baťa (Jan Karel - March 7, 1898 – August 23, 1965) rođen kao treće dete iz drugog braka Antonina Bate sa Ludmilom Baťová – rođenom Hruščáková udovom tkalca Kolařika iz Osvětimanya. (http://www.batuv-dum.cz/)

Napomena: Za pisanje ovih nastavaka, fotografije koje ilustriraju tekst korištene su sa raznih http:// domena, sa mreže svih mreža. Neki izvori su navedeni. Najveći broj je sa zlin.estranky. Neke su sa aukcijskih sajtova gde se prodaju kao razglednice. Nadam se da ničije autorska prava nisam povredio.

DATUM POSTANKA

2012-01-10T14:23:00.024+01:00

11.nastavak

Svi gradovi, manje ili više, znaju za datum svoga postanka. Ako baš i nisu sigurni "kada je to bilo", izmisle neku priču, bajku ili što god već. Priča se prenosi s kolena na koleno, dok je neko ne zapiše i nakiti, a onda postane zvanični dio historije grada[1].

Prošle 2011. godine moje “Borovo” (pre “Bata”) i Naselje navršili su 80. godina postojanja, tu uz obalu Dunava.

Priča o našem datumu postanka, počinje 1970. godine kada su dr. Kemal Hrelja[2] i Martin Kaminski[3] pisali knjigu: “Borovo” Jugoslavenski kombinat gume i obuće. Knjigu je naručilo tadašnje rukovodstvo tvornice “Borovo”, kao monografiju, za tada predstojeću proslavu 40-godišnjeg jubileja tvornice i Borovo Naselja. U svom istraživanju, za potrebe pisanja knjige, pomenuta dvojica našla su tekst: “Die Arbeitsbedingungen in der rationalisierten Schuhfabrik Bata in Borovo, Jugoslavien”[4] koji je, kao analizu “Batinog” sistema za potrebe Međunarodne organizacije rada (International Labour Organization - ILO - Geneva), napisao baron Hugo von Haan[5].

Zaštitne korice i unutrašnje stranice knjige u kojoj je zapisan datum postanka

tvornice "Borovo" (pre "Bata") i Borovo Naselja

U tom tekstu, navodi se datum 07.06.1931. godine kao datum prve proizvodnje cipela kod firme “BAŤA” d.d. BOROVO u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji. Što se tiče samog datuma, on se lepo primio. Od tada, manje više redovno, moje “Borovo” i Naselje slavilo je svoje jubileje.

O svim našim jubilejima, jednom drugom prilikom.

Pomenuta knjiga Kemala i Martina u uvodu je sem zapisanih misli našeg druga Tite, koje je izrekao prilikom dve posete “Borovu” (05.09.1957. i 05.03.1965.), sadržavala i misli drugova Haramije, Tripala i drugarice Savke[6] (nije reč o našoj drugarici Savki vratarki) koje su i oni izrekli prilikom svojih posjeta mome “Borovu” i Naselju.

Izveštaj u "Borovo" novinama o posjeti drugarice Savke

To je inače bio raširen običaj među rukovodiocima, kako su tada nazivani političari. Gde god dođeš, nešta bubneš! A dežurni hroničari, nazivani novinarima, te su umotvorije zapisivali i plasirali kroz razne medije, prema potrebi i prilici, prostom puku. Običaj se zadržao do današnjih dana. Da bubetaju!

Kako i kada je knjiga došla u ruke druga Tite nije poznato. Ali se zna, da mu se zapisano baš i nije nešto dopalo, pa je pomenute drugove i dugaricu Savku naš drug Tito pozvao u lov[7] u Karađorđevo[8], te 1971. godine našeg 40godišnjeg jubileja!

Narod je spontano izašao na ulice Zagreba i iskazao svoje oduševljenje vešću da su drugovi i drugarica Savka pozvani u lov u Karađorđevo

Drugarica Savka je tom prilikom provela druga Titu Zagrebom pored prodavnice "Borovo" u Ilici br. 10

Nakon lova, na večeri, pomenute drugove i drugaricu Savku drug Tito je smenio sa svih partijskih i državnih funkcija, a knjiga je povučena iz upotrebe. “Zabranjeno” je njeno dalje distrubuiranje[9]. Nije pomoglo ni to što je jedan od recenzenta knjige bio drug Josip Cazi[10]! Do tada podeljeni primjerci knjige sklonjeni su sa polica, a neraspakovani primjerci knjige godinama su ležali u arhivi “Borova” u podrumu upravne zgrade.

Atmosfera u Karađorđevu, prije i posle večere

Bio je On veći lovac nego ribolovac, iako se i u ribe razumeo

Slika Josipa Cazija (treći s leva, stoji) u Kalupari kod "Bate"- BOROVO 1936. godine, koju su učesnici lova pokazivali drugu Titi. Ali nije vredelo, bio je srca kamenoga!

Prošle su godine. Mnogi iz «Borova» nisu više živi. Nisu živi ni pomenuti učesnici lova u Karađorđevu. I «Borovo» je gotovo mrtvo! A mnogi historičari povijesne prošlosti “Borova” i danas tragaju po spisima, kako i zašto se Njemu nisu svidele objavljene misli i šta je to u objavljenim tekstovima bilo napisano da je bio razlog smenjivanja pomenutih drugova i drugarice Savke.

U Hrvatskoj se ti događaji nazivaju «hrvatsko proljeće»[11] kao da to nešto menja.

A “Borovu” su ovi tekstovi, verovatno, poslednji pozdrav!

Spomen na sve naše godine!

nastaviće se...

[1] Za datum postanka "Borova" (pre "Baťa") i Borovo Naselja ne treba izmišljati priče. Sve o nama je napisano ili zapisano. U «Vjesniku" saradnika firme " Baťa" (lista namenjenog «Batinim» prodavačima u Jugoslaviji), "Borovo"-organ saradnika zajednice “Baťa” i/ili u nekom dokumentu, filmskom žurnalu i sl.! A o tim novinama i dokumentima neki drugi put!

[2] prof. dr. Kemal Hrelja (1923-2006), bio je redovni profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu. Hreljina naučna oblast nastavne aktivnosti na Sarajevskom univerzitetu bila je Ekonomska historija svijeta i Politička ekonomija. Hrelja je dao izvanredan naučni doprinos u oblasti istraživanja ekonomske historije i ekonomskog sistema Bosne i Hercegovine od polovine prošlog stoljeća do najnovijih dana. Iz te oblasti potiče većina naučnih publikacija i studija prof. Hrelje. Odlikovan je Ordenom rada sa zlatnim vencem Predsedništva SFRJ. Dobitnik je Šestoaprilske nagrade Grada Sarajeva i više međunarodnih nagrada.

[3] prof. Martin Kaminski (1913-2009), bio je povjesničar i književni povjesničar, saradnik Historijskog instituta Slavonije, Slavonski Brod, Jugoslavija. Posebno je zapažen njegov rad na biografiji Josipa i Ivana Kozarca (Više o prof. Kaminskom u Hrvatskoj znanstvenoj bibliografiji od autora Filipa Hameršaka).

[4] Die Arbeitsbedingungen in der rationalisierten Schuhfabrik Bata in Borovo, Jugoslawien, Internationales Arbeitsamt, Deutscher Sonderdruck aus der Revue internationale du Travail, Band XXXVI, nr. 6, Dec. 1937, Genf, 1938.

[5] Barun Hugo von Haan (1885-?), bio je austrijski aristokrat čiji je otac služio u austrijskoj vladi. Nakon diplome, Hugo se zaposlio u Međunarodnoj organizaciji rada u Ženevi (International Labour Organization), a nakon osnivanja IMI (International Management Institute) zbog vlastitog interesa i znanja industrijskog i komercijalnog upravljanja prelazi tamo.

[6] http://hr.wikipedia.org/wiki/Hrvatsko_prolje%C4%87e (uzeti sa rezervom, kao i sve u životu).

[7] pozvati nekoga u lov; U Zagorju kažu: kada se zakačiš sa susjedom oko međe, pozoveš ga u lov. I pored sumnji, utvrđeno je da je drug Tito bio Zagorac.

[8] Karađorđevo (ćir.: Карађорђево, mađ.: Bélamajor) je naselje u općini Bačka Palanka u Južnobačkom okrugu u Vojvodini, republika Srbija. Karađorđevo je najmlađe naselje u opštini Bačka Palanka, osnovano 1904. godine. U blizini naselja, u sastavu Vojne ustanove "Karađorđevo", nalazi se rezidencija Josipa Broza Tita. Vojna ustanova „Karađorđevo“ trenutno je pred stečajem, a bila je jedina snaga ekonomskog razvoj naselja. Postojala je ergelu, hipodrom, zavidna turistička ponuda i lovni turizam. Decenijama već, sve propada.

[9] Prema mome istraživanju, knjiga zapravo nije nikada zabranjena. Nego su aparatčici Saveza komunista, u strahu za svoje položaje, knjigu za svaki slučaj sklonili. Neke sam lično poznavao. Bez dokaza, nek i priča ide u zaborav!

[10] Josip Cazi (1907.-1977.), hrvatski i jugoslavenski politički djelatnik, revolucionar, književnik i publicist. U Vukovaru je učio zanat. U vreme Obznane postao je član SKOJ-a, nedugo potom tajnik Gradskog, a zatim Okružnog komiteta SKOJ-a. Zbog političke djelatnosti uhapšen je 1927. godine i osuđen na pet godina robije. Nakon izdržane robije zapošljava se u Borovu kod “Bate” d.d. u kalupari, gde radi do otkaza 1934. godine. Radio je na osnivanju organizacije Komunističke partije Jugoslavije kod “Bate”. Godine 1936. ponovno je uhapšen i ovoga puta osuđen na dvije godine robije. U NOB-i sudjeluje od 1941. godine, bio je politički komesar odreda, član ZAVNOH-a i AVNOJ-a. Poslije Drugog svjetskog rata bio je Ministar lake industrije (1949.- 1950.) u vladi Josipa Broza Tita. Odlikovan je Ordenom narodnog oslobođenja i Ordenom jugoslavenske zastave. (O radu i djelovanju J.C. kod “Bate” više u pomenutoj knjizi Hrelje i Kaminskog)

[11] Vidi footnote 6.

Geografski položaj "Borova" (pre "Bata") i Borova Naselja

2010-10-19T18:02:00.037+02:00

9. nastavak

Tačnog datuma postanka moga «Borova» (pre «Baťa») i Borova Naselja zapravo nema, ali se svi slažu da će 2011. godine imati 80. godina[1][i].

Od svoga postanka Borovo Naselje i njegova tvornica «Borovo» (pre «Baťa») ili obratno đavo će ga znati, leži na desnoj obali Dunava 1337 km od ušća, na ~ 89.00 metara nadmorske visine. Kod ekstremno niskog vodostaja, 8-10 metara nad Dunavom, a svaki dan oko 6,00 metara.

Na slici gore, pogled na "Borovo" i Borovo Naselje. Vide se Preko, Dunav, "Borovo" i Naselje (1989.god)."Borovo" i Naselje su skroz do silosa. Iza silosa uz ono drvo je porušena "češka agencija" (2006.god)

Definitivno smo na Balkanu, jer smo se u ovih osamdeset godina nalazili u: Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, Kraljevini Jugoslaviji, Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji, Federativnoj Narodnoj Republici Jugoslaviji, Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, Republici Srpskoj Krajini i danas u Republici Hrvatskoj[2]. Kako nam obećavaju, uskoro ćemo biti u Evropskoj Uniji[3], ma gde god to bilo!

Borovo Naselje se na istoku graniči sa Dunavom i Prekom. Preko je leva obala Dunava. Preko je i Kirtoš ada i Dunavac.

Kada su se tvornica «Baťa» i Borovo (posle «Borovo» i Borovo Naselje) nalazili u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, Preko je bilo Mađarska. Danas kada smo u samostalnoj, suverenoj, Neovisnoj Državi Hrvatskoj, Preko je Republika Srbija. Jedno vreme Srbija je bila Republika Jugoslavija, zatim Srbija i Crna Gora, pa se može tvrditi da smo graničili i sa Jugoslavijom i sa Crnom Gorom. U vremenima kada je Preko bilo naše tamo se išlo u drva, išlo se pecati, a ljeti bogami i kupati. Posebni ljudi, među nama, su bili oni koji su išli Preko preplivavši Dunav. Ili oni, koji su Preko išli peške kada se zimi Dunav smrzao.

Povratak iz Preka posle kupanja (ljeto 1953. god) i prelazak smrznutog Dunava peške (zima 1966. god)

Na jugu se "Borovo" (pre «Baťa») i Borovo Naselje graničilo sa Češkom i Hungarijom. Češku je predstavljala Slovačka plovidbena agencija, a Hungariju, kudeljara istoimene firme iz Vrbasa.

Kudeljara "Hungarija" u Vrbasu (početak XX. vijeka) u vreme podizanja kudeljare u Vukovaru i Vukovarska kudeljara u sastavu "Borova" (oko 1970. god)

Danas nema Češke agencije, a između nas i nje ugurali su se silosi za žito VuPIK-a ili Agrokora, i 'ko zna čiji li su to dvori. «Hungarija» je 1945. postala narodna kudeljara, a 1958. pripojena je «Borovu». Skladište "češke agencije" je davno porušeno, a zgrada uprave je teško stradala 1991.

Vila i skladište "češke agencije" u kojoj je počela proizvodnja i obuka radnika "Baťe" 1931. godine (foto pre 1930.god). Brano Crlenjak u knjizi "Razvitak Vukovarskih ulica", (drugo nadopunjeno izdanje-gradski Muzej Vukovar 2005.god) na str.105 autorstvo pripisuje Emilu Gőlisu diplomiranom Vukovarskom graditelju.

Na zapadu smo graničili sa Željezničkom stanicom. Ona je predstavljala granični prelaz kroz koji su mnogi ušli u Borovo Naselje i tu nažalost ostali. Jedan «stari» Borovčanin je u vezi s'time kazao: «Sami smo krivi što nismo bili na stanici kada su silazili s voza». Za prevozno sredstvo zvano voz, u Borovo Naselju se koristio i izraz vlak. I svi su znali šta je to.

Željeznička stanica Borovo (nakon skidanja table Vukovar - Predgrađe) i voz ili vlak zvani "ćiro" uz ogradu tvornice na liniji Vukovar-Borovo (slika oko 1950. god.)

Na severu je Borovo Naselje graničilo sa Austrijom, tačnije sa Gracom i Bečom. Avioni «Aeroputa» Beograd redovno su sletali na Borovski aerodrom, na svom putu iz Beograda prema Evropi.

Reklamni plakati iz 1935. i 1936. godine i ulazak putnika za Graz i Beč (1936.god)

U svojoj davnoj prošlosti, Borovo Naselje je bilo deo sela Borovo ili je bilo obratno. O tome se tragovi mogu naći na starim katastarskim kartama. Na njima se vidi da je Borovo Naselje sagrađeno u ataru sela Borovo, pa sa selom nije moglo ni graničiti. Do danas! Kada je "Borovo" i Borovo Naselje samostalna K.O. i deo grada Vukovara, ma šta god 'ko o tome mislio.

Sa Vukovarom smo graničili! Na svakoj autobusnoj stanici gradskog autobusa. U davnoj prošlosti, gradski autobus je bio «Batin». Kasnije «Borovski», pa još kasnije «Prevozov» i još kasnije «Čazmatransov». Nekada je granični prelaz bio u samoj Tvornici ili na autobusnoj stanici pred kapijom. Posle je glavni cestovni granični prelaz bio u centru naselja kod "Radničkog (pre Društvenog) doma", sa nekoliko malograničnih prelaza.

"Batin" autobus 1935. godine u krugu tvornice kod ulazne kapije i autobusna stanica kod "Radničkog doma" 1957.godine.

Željeznički prelaz je bio na Maloj stanici kod «Baťe» (kasnije «Borova»). Zračnog graničnog prelaza sa Vukovarom nismo imali, a rečni nismo koristili.

Na ovoj nejasnoj fotografiji je sve. Posve desno, gore, se vide Vila i skladište "češke agencije". Ispod njega, dole desno, je mala Željeznička stanica (sagradila ju je firma "Baťa" za dolazak radnika iz Vukovara). Porušena na prelazu 1960/1970 godina nakon ukidanja saobraćaja na pruzi Vukovar-Šid i putničkog saobraćaja Borovo-Vukovar 1968. god. U prvom planu, levo, tada nova zgrada obućare "Baťa" d.d. Borovo sagrađena decembra 1934. Na kapiji je autobus.(foto oko 1935/36.)

Napomena: Uz ovaj tekst i priložene fotografije koristiti i sliku Google-Earth uz tekst o imenu Borova

Sledi 10. nastavak

[1] Čitava priča oko broja godina se usložava, ako se za datum nastanka firme uzme kraj dvadesetih godina XX. stoljeća, prema nekima je to 15. XII 1920. Tada je firma “T. & A Baťa” Zlin počela djelatnost u bivšoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca (Jugoslavija) registrovanjem Sestrinskog dioničarskog društva u formi trgovačkog društva “Baťa” kože i cipele d.d. Zagreb-Zemun. Na skupštini dioničara, verovatno 04.XII 1930. doneta je odluka o gradnji Tvornice za proizvodnju cipela i drugih proizvoda. Tvornica je počela prvu proizvodnju 07.VI 1931. u skladištima tzv. Češke agencije na obali Dunava. Gradnja prvih tvorničkih objekata je počela u osmom mjesecu 1931. godine.

[2] Sve nabrojane države su trajale mnogo, mnogo kraće nego moje "Borovo" (pre "Baťa") i Borovo Naselje, a nama nema ni punih osamdeset…

[3] Trajanje EU (Evropske Unije) je neizvesno. Nije isključeno da prestane postojati čak i prije no što nas prime. A jednog dana, ako nas i prime, znamo mi ...

[i] Izvor: Dr. Kemal Hrelja i Martin Kaminski:”Borovo” Jugoslavenski kombinat gume i obuće, Slavonski Brod 1971.

O imenu Naselja BOROVO

2008-06-16T22:20:00.016+02:00

8. nastavak

Prije nastavaka «Priloga za historiju povjesti jednog ljudskog naselja», da pokušam objasniti šta se sve krije iza imena Borovo!

Pod imenom Borovo, danas, u Republici Hrvatskoj treba razlikovati sledeće pojmove:
1. Borovo, selo u neposrednoj blizini Vukovara, oko 6.5 kilometara uzvodno Dunavom (45°24'12'' N/18°58'45''E), u čijem je ataru od 1931. godine građena tvornica «Bat'a» i naselje uz nju, «Bat'aville» kako su nazivana sva naselja koje je koncern «Bat'a» gradio dok nesteknu svoje ime.
2. «Borovo» d.d. (45°22'40''N/18°57'55''E), ime za tvornicu za proizvodnju gumene i kožne obuće sa pratećim djelatnostima, danas sa sjedištem u Vukovaru. Izvorno «BAT'A cipele i kože sa sjedištem u Borovu, srez Vukovar». (U trgovačkom registru Okružnog suda u Osijeku, prvi zabilježeni akt o prijavi i registraciji od 12.01.1933.)
3. Borovo Naselje, Bat'aville, (45°22'30''N/118°57'55''E), koje je u neposrednoj blizini pomenute tvornice počeo graditi «Bat'a» A.D. Zlin 1931. godine.

Radi pojašnjenja pojma moraju se koristiti pridjevi: selo, tvornica, naselje kako bi bilo jasno o čemu se priča ili piše! Od navedenog, kada se radi o Naselju Borovo, uobičajilo se Naselje pisati uz Borovo velikim slovom kao deo imena. Nekad ispred, češće iza imena Borovo. Nekada samo Naselje, ali uvek velikom slovom!
Ime starog sela potiče iz srednjeg veka i pominjalo se kao Boro, Borh, Boroh, Boroth, Borock ... naseljavanjem Slavena, slavenizirano u Borovo!.
Kao što rekoh, tvornica i njeno naselje sagrađeni su u ataru sela i bili su u sastavu opštine Borovo do 1954. Normalno je da se uz ime «Bat'a» počeo pojavljivati toponim Borovo kao odredište mesta, sedišta tvornice.
Naselju se 1935. daje ime Naselje Jana A. Bat'e. Ovako rogobatan naziv nije zaživio, iako je korišten u službenim dokumentima. Kad se išlo u naselje ili u tvornicu jednostavno se govorilo: «Idem kod Bate». Isto kao i kada se išlo u neku «Batinu» prodavnicu širom Jugoslavije.
Nakon drugog svetskog rata, pobedom revolucije, nacionalizacijom tvornice i naselja iz razumljivih ideoloških razloga promenjen je naziv tvornice u Kombinat «Borovo». Naravno da je i naselje uz tvornicu nazvano Borovo.
Kao mjesna zajednica (ako se još neko seća šta je to) Vukovara, Naselje je imalo naziv «Mjesna zajednica Borovo Naselje».
Da bi se mi iz Naselja razlikovali od stanovnika sela sebe smo nazivalo Borovčanima, a njih Borovcima (iako smo znali da je to nepravilan oblik).
Ime Borovo i za selo i za tvornicu i za naselje jasno da zbunjuje. Nažalost, naročito nakon devedesetih godina prošlog veka!

Prema mojim saznanjima, u svetu još postoji:
- u Bugarskoj pet lokaliteta sa imenom Borovo;
- u Belorusiji dva lokaliteta sa imenom Borovo;
- u Srbiji dva lokaliteta sa imenom Borovo;
- u Makedoniji jedan lokalitet sa imenom Borovo;
- u Rusiji jedan lokalitet sa imenom Borovo;
- u Kazahstanu jedan lokalitet sa imenom Borovo;
- u Sloveniji jedan lokalitet sa imenom Borovo;
- u Češkoj jedan lokalitet sa imenom Borovy!

Znatiželjni neka se upute po enciklopedijama i neka otkriju o čemu se radi!

(selo) Borovo

2008-06-10T22:43:00.020+02:00

7. nastavak

idi na početak / idi na 6. nastavak

Pogled na selo Borovo iz "Borova"

Ako dolazite u selo Borovo iz pravca Vukovara cestom prema Dalju, trasiranom još u vreme starih Rimljana i uspostave limesa uz Dunav, prvo ćete ugledati red kuća uz drum sa leve strane, prije željezničke rampe. Te kuće i kuće iza njih su tzv. «Crepulje». Izgrađene uglavnom sedamdesetih godina 20. veka.
Prelaskom željezničke pruge Vinkovci-Subotica, dolazite u deo sela poznat kao «Mikanovci». Prema usmenoj predaji, navodno, nazvano po nekom «ciganu» Mikanu. Nekada, tek pokoja kuća uz glavnu ulicu i njive oko njih!
Onda stižete u centar sela tzv. «Srce sela». Najstariji deo sela!
Idući prema Dalju doćete u «Najdorf» i proćete pored «Jednopolke». «Jednopolku» nećete ni uočiti. Nazvana tako po tome što je nekada bio samo jedan red kuća uz poslednju ulicu, levo od glavne. Danas su kuće i sa druge strane ulice.
Tu se nastavlja «Mala Bosna», spojena sa «Savuljom», koja je dobila ime po bari uz selo! Ti delovi sela su najmlađi. Nastali posle drugog svetskog rata ekonomskom migracijom Srba iz Bosne, uglavnom, sa i oko Ozren planine (Bosna i Hercegovina)!
Interesantan je podatak od 31.03.1953. da je na području Savulje živelo 3 stanovnika u jednom domaćinstvu.

Prvi tragovi

Uz selo, Dunav meandrira i severno od sela završava sa prirodnim mrestilištem, takozvanom barom Savulja.
Bara "Savulja"
Na povišenom ravnjaku iznad meandra Dunava nalazi se Gradac. Nedovoljno istražen lokalitet, spomenik nacionalnog/regionalnog karaktera I/II kategorije! Tu su nađene kosti praistorijskih životinja (mamuta), arheološki nalazi vučedolske kulture, keltski nakit, novac iz Rimskog doba, keramika iz avarsko-slavenskog perioda, keramika bjelobrdske kulture, tragovi srednjevekovnog «grada» (utvrđenja) zvanog Gradac. Ti, najstariji tragovi dokaz su kontinuiteta življenja na prostoru sela Borovo!
Nalazi na Gradcu
Postoji hipoteza da se tu, negde, na Gradcu nalazio vojni logor i manje naselje u doba Rimskog carstva, Titoborgium. Čvrstih dokaza čini mi se da baš i nema, ali ime zvuči zanimljivo.
Zabilježeni nazivi su i castrum Boro, Borh, Boroh, Boroth, Borock ... Tvrđavica, Kaštelet i Gradac.

Srednji vek

Prvi pomen vezan za selo nalazi se u dokumentu kada kralj András II. 1230. nagrađuje svog vazala moslavačkog župana Tomu Makarjeva i poklanja mu područje oko Borova. Neku zemlju i ribnjak po imenu Savulja (et piscinam nomine Sowala) koja pripada Vukovarskoj županiji (...ad comitatum Wolkoyensem pertinentem).
Kao posjed Vukovske (Vukovarske) utvrde, ime Borovo se prvi puta pominje 1221. godine, a sledeće 1222. András II. Árpád izdvaja Borovo iz Vukovskog podgrađa.
Tokom srednjeg veka često se menjaju gospodari zemlje i sela. Porodice Chak, Mikolai i Iregi, Gorjanski, Banffy, Korog i drugi velikaši Vukovske (Vukovarske) utvrde ili županije su vlasnici sela i seljaka.
U poteri za Ugarskim kraljem Bélom IV. Tatari prelaze 1242. zaleđeni Dunav i Dravu i pustoše Slavonijom. Nije zabeleženo na kom' su mestu prešli Dunav, ali moglo je to biti i ovde ispod sela. Možda baš tamo gde su, prema priči, jedne zime tridesetih godina prošlog veka propali svatovi kroz led Dunava, idući po mladu, preko, u Bačku!
Borovo se ponovno pominje u dokumentima 1263.godine, u okviru dinastičkog sukoba kralja Istvána V. Árpáda sa kraljicom Marijom. Da bi kao «mlađi kralj» i sin Béle IV. pokazao da je on gospodar Vukovske županije, a ne njegov mlađi brat Béla István, vraća posjed Borovo svom vazalu Mihajlu koji su mu oteli slobodnjaci Vukovske utvrde (jobagiones castri).
Borovo se ponovo pominje kada Károly I. Róbert (Anžuvinski) 1323. g. poklanja sinovima Filipa II. Koroga posjede porodice Chak: Borh (Borovo), Wylak (Ilok), Benchech (Benčec), Lypoch (Lipovac) u Vukovskoj županiji.
Na području sela spominju se 1337. sela Bravatheleke i Leanrew .
Kao dokaz ekonomske moći, oko1338.g. na obali Dunava u Borovu (Borh per fluvium Danubii), nalazila se mitnica. Naplaćuju se mitničke pristojbe. Kako od lađa koje plove nizvodno, tako i od lađa koje plove uzvodno. Iz velike borovske luke bio je prelaz na Bačku stranu. Dovoljno razloga da se uredi i trg kao mesto za stalnu trgovinu!
1427. spominje se crkva sv. Margarete i samostan Reda braće pustinjaka Augustinaca. U drugoj polovici XV. st. Gorjanski su sagradili kaštel od kamena (spominje se od 1481.) u obliku četverokuta, pominjani “Gradac”. O postojanju crkve i samostana svedoči lokalitet u ataru, koji se i danas zove Crkvina.
Inače selo je bilo smešteno severnije nego današnje selo Borovo. O tome svedoče lokaliteti u ataru Staro selo i Selište.
Za razliku od Vukovara Borovo nije postalo grad. Nije imalo «sreću» da dobije kraljevski privilegij. Ostalo je u posjedu plemića – velikaša, a stanovnici sela su praktično bili u privatnom posjedu plemića. Grad je kao naselje bio interesantniji za naseljavanje od sela. U njemu su i došljaci imali veću slobodu od stanovnika seoskih naselja.
U tzv. Mohačkoj bitci (Mohács) 29. kolovoza 1526. godine Turci su pod sultanom Sulejmanom II. porazili vojsku ugarsko-hrvatskog kralja Ludovika II. koji se u pokušaju bjega utopio. Uz taj događaj i tu godinu veže se i nestajanje srednjevekovnog sela. Selo je razoreno i napušteno!

Obnova sela

U Enciklopediji Jugoslavije navodi se sledeće: «Oko 1540. naselili su Borovo Srbi iz Gornjrg Podrinja i Polimlja. Oni su donijeli jekavski govor na prijašnje ikavsko područje!»
Ukoliko se može verovati ovom podatku, selo je ubrzo nakon uništenja od strane turaka ponovo naseljeno «vlaškom» rajom (ob. pejor. pravoslavci za muslimane), svakako sa odobrenjem turskih vlasti.Verovatno da je deo Srba došao i sa Velikom seobom Srpskog naroda oko 1690.
Nakon poraza turske vojske pod Bečem 1684. i Karlovačkog mira 1699. oslobođeni su od turaka veliki delovi Ugarske, Hrvatske, Slavonije, Srema,Vojvodine i priključeni austrijskom carstvu.
Car Leopold I. je 11. VIII 1690. izdao «diplomu» kojoj je Srbima dao privilegije. Privilegije su obuhvatile stanovništvo "grčkog obreda i srpskog naroda" po Grčkoj, Bugarskoj, Raškoj, Hercegovini, Dalmaciji, Podgorju, Jednopolju "i ostalim pridruženim mestima i svim ostalim oblastima".
Svojim Patentom od 10. VIII 1691. objavljenim preko ugarske Dvorske Kancelarije, Car je obnovio privilegije, ističući ovog puta u prvom redu Srbe u Ugarskoj i Slavoniji, a onda u ostalim oblastima. Po ovoj novoj diplomi sva imanja onih Srba koji budu umrli bez naslednika imaju pripasti crkvi i arhiepiskopu. Njom je, u isti mah, priznato patriarhu (odnosno arhiepiskopu) pravo jurisdikcije i u svetovnim stvarima.

Život u novom selu

Marija Terezija (Maria Theresia, was a reigning Archduchess of Austria, a Queen of Hungary, Croatia and Bohemia, and a Holy Roman Empress) - kraljica austrijska, ugarska, hrvatska, češka i rimsko-njemačka carica (vladala:1740.-1780.) uz čiju se vladavinu vežu pojmovi centralizam, apsolutizam i germanizacija, bila je i veliki reformator. Uz raznovrsne reforme koje je provodila u carstvu stvorila je vrlo uređenu državu. U njene reforme spadaju reforme sudstva, obrazovanja, razvijanje poljoprivrede, ukidanje smrtne kazne i ukidanje progona vještica.
U okviru reformi 1745.g. osniva posebnu Dvorsku komisiju za srpska pitanja (kasnije Dvorska deputacija) koja, između ostalog, dozvoljava izgradnju novih i popravak starih srpskih hramova širom carstva, pa je i crkva Svetog arhiđakona Stefana u selu Borovo, u baroknom stilu, sagrađena 1761.-1764.godine.
Crkva Sv. arhiđakona Stefana
Borovo je u vreme popisa svih stanovnika po starosti, spolu i mestu stanovanja, po posebnom «patentu» Marije Terezije 1753.g. godine imalo oko 50 naseljenih kuća.
Uvela je opću školsku obvezu, tako da su sva muška djeca od 6-13 godina morala ići u školu, te otuda i prvi zabilježeni počeci obrazovanja u selu Borovo vezani za crkvu!
Školska zgrada, izgrađena je 1853. god.
Borovo

Zgrada postoji i danas i u njoj su prostorije nekih društvenih klubova, sa nadom u obnovu.
Selom je upravljao knez ili kmet, a opštinska uprava je ustanovljena 1880.godine.
Željeznica je prošla pored sela 1878. Željeznička stanica je igrađena kasnije, danas nije u funkciji. Devastirana, tužno i ružno izgleda. A sa nje su mnogi Borovci putovali na posao, u školu ili beli svet!
Željeznička stanica
Živelo se siromašno, kao i u većini sela Austro-ugarske. Proizvodilo se uglavnom samo za svoje potrebe. Trgovalo se peskom iz Dunava.
Prvi svetski rat donosi u selo nacionalizam i šovinizam. Rekvizicije, racionalizacije potrošnje. Seljaci su mobilizirani u vojsku Austro-Ugarske i upućeni na razna bojišta.
Uspostavom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Kraljevine Jugoslavije) seljacima nije bilo bolje. Seljani u svome posedu imaju oko 1.000 jutara zemlje, a Srpska patrijaršija oko 4.500 jutara.
Tridesetih godina XX. stoleća Zavodi «Bat'a» a.s. Zlin, Čehoslovačka, kupuju od sela Borovo oko 70 (70,8) ha zemlje nizvodno Dunavom, uz prugu Vinkovci-Subotica prema Vukovaru. Većim djelom crkvenu zemlju! I seljaci prodaju svoju zemlju uz nagovor crkve, a za uzvrat postaju trudbenici!
Poslednje njive uz Borovsku cestu kupljene su od seljaka 1980. za izgradnju novogradnji stambenih zgrada tzv. BZ-I Kombinata «Borovo» u Naselju.
Kao bitan uslov firme «Bat'a» a.s. Zlin za kupovinu zemlje za izgradnju tvornice i Naselja je mogućnost osnivanja posebne općinske uprave. Da firma ne bi plaćala nikakve prevozne, uvozne, izvozne ili kakve druge takse na sirovine i materijal za podizanje tvornice ili na njene proizvode!
Tako Borovo ponovno postaje opština, koju čine selo, tvornica i izgrađeno Naselje uz nju!
1931. godine selo ima 517 kuća. U selu ima 1424 krave, konja ili svinja. Bez betonskih cesta. Ima 8,7 km kaldrmisnih i blatnih cesta i ulica. U selu je živelo oko 2.000 stanovnika.
U selu je električna struja iz «Batine» elektrane 12.08.1936. godine osvetlila kuće. Iste godine 15.08. osvećena je sagrađena je Osnovna škola, jedna od najmodernijih, sa centralnim grejanjem i vodovodom iz jednog od dva izgrađena arteška bunara.
Škola iz 1936

Za nastavnike škole podignuta je stambena zgrada tzv. «holandska» dvodomka u kojoj je danas Radio Borovo!
"Holandska" dvodomka u selu Borovo
Ispred nove škole, crkve i stare škole (oko igrališta današnje N.K. «Sloge») izgrađena je betonska cesta.
II. svetski rat je prekinuo daljni razvoj sela, koje je moglo postati deo velikog Borova!
Mobilizirani seljani u vojsci Kraljevine Jugoslavije završavaju u njemačkim vojnim logorima. Ustaške vlasti iz «Bate» otpuštaju veliki broj radnika iz sela. Neki završavaju u njemačkim radnim logorima u «Batinim» tvornicama pod njemačkom vojnom upravom! Jedan broj seljana odlazi u NOB.
26.10.1941. u selu Borovu, na igralištu današnje NK «Sloge», izvršeno je masovno prekrštavanje pravoslavnog življa, kako se tada nazivalo: «prijelaz u vjeru svojih otaca».
Igralište N.K. "Sloge"
Povratkom iz rata, ponovo se, uglavnom, zapošljavaju u Kombinatu «Borovo».
Selo je ponovo opština i ponovo su kombinat «Borovo» i Naselje deo nje.
U selu je odigrana prva posleratna noćna utakmica pod refrektorima u tadašnjoj Jugoslaviji, sa «Špartom» iz Belog Manastira.
Vodovod je selo dobilo 1969. godine (iz samodoprinosa), a asfaltom je povezano sa Vukovarom 1970.
1977. godine uz osnovnu školu sagrađena je sportska dvorana i «Batina» škola nije više prepoznatljiva!
Sve do 1954. godine selo je opština, kada reorganizacijom i racionalizacijom lokalne uprave na nivou FNR Jugoslavije, selo postaje mjesna zajednica, a Naselje i kombinat «Borovo» prvi put postaju deo Vukovara.

U godinama osamostaljenja Hrvatske iz SFR Jugoslavije, Kombinat «Borovo» i njegovo Naselje prestaju biti deo Katastarske općine Borovo. Ustrojena je nova K.O. Borovo Naselje!

15. august

Skupljeni posle dolaska sa mora ili «odmora» na selu kod rođaka, poslednje dane leta i raspusta kratili bi kupanjem na Dunavu. «Pod flosom». Tamo ispod «Doma tehnike»!
A u selu je bio kirbaj (kirvaj, proštenje, seoska slava, sabor ili zbor). Hrane i pića u izobilju! Samo je trebalo posetiti nekog od poznanika iz škole ili posla.
Događaj za avanturu!
Automobili su bili retkost, a bogami i bicikli! Pa je avantura počinjala «posuđivanjem» bickla nekoga od onih sa «Doma tehnike» koji su svratili na piće s' nogu idući sa posla u selo i zaboravili otići. Ili od onih iz Naselja koji su došli pod izgovorom da se «obiđe» čamac, pregledaju pecaljke, motor za čamac ili već šta.
Dolaskom u selo bicikle bi uredno ostavili na hrpe «parkiranih» u kanalu pored ceste.
A u selu šatori sa obe strane ulice! Iz svako se orila muzika i «zavijanje» pevaljke. Potražili bi slobodni stol i naručili piće. Pahuljasti brkovi i pokoja sveže obrijana brada onih koji su počinjali ranije sa brijanjem, bio je dovoljan argument konobarima da posluže piće. Nenavikle na alkohol već bi nas prva pića «uhvatila» i brzo bi se pridružili horu pijanih glasova gostiju koji «unisono» prate pomenute pevaljke. «Pijančenje» se otezalo u noć. U gluvo doba noći od 12-2, sada peške, vraćali bi se kući u Naselje.
Znali smo da posle kirbaja završava leto. Znali smo da posle kirbaja nema više velikih vrućina, i da su noći svežije! Da! I da za koji dan ponovo počinje škola!
A to, što je kirbaj vezan za prenos moštiju Svetog arhiđakona Stefana, da je na isti dan kad i Velika gospojina, što kirbaj pada između proštenja i proštenija, nama tada nije ništa značilo!
Sve smo to saznali i shvatili godinama posle. Kada je ukinuto «bratstvo i jedinstvo»!

Izvori:

- Nada Klaić: Crtice o Vukovaru u srednjem vijeku, Vukovar 1983.
- Grupa autora: Borovo 770 godina (1231.-2001.), Borovo 2001.
- Zlatko Karač: Bata-vile / Borovo, Gradska knjižnica Vukovar, 2008
- «Svjetlo riječi», Br .254., Franjevačka provincija Bosna Srebrena, Sarajevo V/2004.
- Enciklopedija Jugoslavije, knjiga 2 (Bje-Crn), Jugoslavenskog leksikografskog zavoda, Zagreb 1982.

Napomena: postom o selu Borovo završava opšti deo istorije! Pokušao sam napisati nešto o kraju u kome sam odrastao. O Panoniji, Dunavu, Vuki o naseljima Vukovaru i Borovu koji su bili prije moga "Borova" i Naselja. Sledeći postovi će biti posvećeni u celini "Bati", kombinatu "Borovo" i Naselju! Koliko sam do sada uspeo, na vama je!

VUKOVAR

2007-11-01T17:55:00.007+01:00

Crtice o gradu

6. nastavak

idi na početak / idi na 5. nastavak

Internet je pun raznih blogova i w.w.w. «stranica» o Vukovaru. Najveći broj starih razglednica i fotografija je na www.vukovarac.net i www.vucafe.org . A u okviru "Priloga za historiju povijesti jednog ljudskog naselja" nezaobilazno je da i ja nešto napišem o Vukovaru.

Tvornica «Borovo» ili ono što je od nje ostalo i Naselje, danas su deo Vukovara!
Grada na ušću Vuke u Dunav.

Grada...»koji je godinama bio nepoznat». Nekada je bilo teško u razgovoru objasniti «...gdje se on točno nalazi...» ili kako se do njega dolazi. «Za Vukovar - i za ono što on znači – znali smo samo mi, njegovi stanovnici, dok ostalima nije bilo ni osobito važno da o njemu nešto čuju».
Ni nama iz «Borova» i naselja Vukovar nije bio važan. Mi smo od uvek imali autobus da nas odoveze u Općinu, ako smo imali nekog posla sa državom. Možda u Gimnaziju ili Ekonomsku školu, ako nismo išli u «DIŠ», neku školu u Osijeku ili negde još dalje...
A sve ostalo smo imali u Naselju: Tvornicu, svoje stanove, aerodrom, željezničku stanicu, svoju poštu, svoje korzo, svoje kino, svoju kafanu, stadion, teniska igrališta, bazen, parkove, ulice bez blata, svoju robnu kuću ...
U velike kupovine odlazilo se u neke druge gradove.

O IMENU GRADA

Ime se izvodi iz antičkog naziva reke Vuke, koja se od doba rimljana zvala Ulca ili Hiulca. U srednjem veku u dokumentima se naziva Wolkou (Vuko) i flavium Wlcha (Vuka), fluvio Wolkouize (Vukovica).
Utvrda oko koje se razvilo naselje naziva se castrum de Walco, comitates de Volco, a prvi put se oblik imena Walkow javlja1244.godine.
Klasični oblik imena reke Ulco (flavius) sleveniziran je i feminiziran od muškog roda, te Slaveni naseljeni ispod utvrde nazivaju reku Vlcou (Vukov) tj. Vuka, a naselje verovatno Vuk.
U starim zapisima 1291. prvi put se javlja slavenizirani oblik imena grada. Vukovarski ban Nikola (banus de Wolco) u svojoj ispravi piše da je izdaje u Vuku (datum in Wolk).
Mađarizirani naziv Vukovara Wolko-war što je prevod latinskog Wolko-castrum (Volko-grad ili Volko-utvrda) prvi put se javlja 1323.godine. Verovatno iz razloga da se naselje na desnoj obali Vuke razlikuje od varoškog kolonističkog mjesta nastalog ispod Vukovske utvrde, otuđenog od nje dobijanjem povlastica hercega Kolomana 1231. (Nada Klaić -"Crtice o Vukovaru u Srednjem vijeku"/Gradski muzej Vukovar-1983.)

O NASTANKU GRADA

Teško je reći kada je zapravo Vukovar nastao.
Nastanak Vukovarske utvrde, oko koje se formiralo naselje, veže se za kneza Pribinu. Nakon sklapanja mira sa bugarima 03. IX 846.g. Ludovik II Njemački (?.o.805.-876.) je knezu Pribinu (poreklom iz Moravske) za njegove zasluge poklonio, uz ostalo i sto kmetskih selišta uz rijeku Vuku («concedit pleno iure Bruwino centum mansons juxta fluvium Vlalchau»). Pribina na svom posjedu oko Vuke najverovatnije podiže utvrdu (846.-860.), oko koje se na obe obale formiraju naselja. Na mestu Novog Vukovara najverovatnije postoji naselje Varašci. Pribina kao vazal Ludovika II. naseljava Sase, Teutonce, Slavene... Pribina gine 860. ili 861. u ratu protiv Kolmana (sina kralja Ludovika) i Rastislava moravskog kneza. Nasljeđuje ga sin Kocelj kao donjopanonski markgrof. Vlada kao samostalni slavenski knez.

Svetopulk (koji sa Rastislavom i Koceljom obnavlja Velikomoravsku i Slavensku državu u donjoj Panoniji) 829.godine dozvoljava Ugarima pod Arpadom da se nasele u Panoniji. 896. godine vode se ugarsko-bugarske borbe oko Dunava. Tih godina Ugari osvajaju i Vukovsku Pribinovu utvrdu. Ugarska plemena naseljavaju Banat, Bačku i Srem (Nyék – Nuštar). Ugri državu organiziraju prema franačkom uzoru. Osnivaju krajiške marke. Ugari 1071./1072. godine osvajaju celu Panoniju. Organizacija krajiških marki je zamenjena županijama. Otada verovatno počinje postojanje Vukovske (Vukovarske) županije.

Prvi pisani spomen Vukovske županije je iz 1220. kada kralj Andrija II. Arpady poklanja dvorskoj dami, svoje žene Jolande, Ahalyz «zemlju Widhor od 60 plugova u vukovskom komitatu (comitatus de Wolkow)».
Andrijina darovnica iz 1220. (Arhiv Hrvatske)

Herceg Koloman daje 1231.godine privilegij «građanima» Vukovara. U uvodu kaže:"...da smo našim građanima koji borave ispod vukovske utvrde, to jest Teutonima, Saksonima, Ugrima i Slavenima odredili takvu slobodu ..." i dalje se navode dane slobode. A od svih danih sloboda je ona o slobodnom ribarenju na Vuki i Dunavu jedina «sloboda». Sudska vlast je u ovlasti zapovjednika Vukovarske utvrde. Tako Vukovar postaje treći grad u Slavoniji kao slobodni kraljevski grad.

Provala Tatara 1241. pod vodstvom Batu Khana nije mimoišla ni Vukovsko utvrđenje i naselja oko nje. Preko ruskih ravnica, opustošili su Poljsku i provalili u Panoniju. U zimu 1242. prelaze zamrznute Dunav i Dravu. U poteri za Ugarskim kraljem Belom IV. pustoše Slavoniju. U svojoj poteri su stigli do Jadrana, gde se Bela IV sklonio u utvrđene gradove Dalmacije. Na vest da je umro glavni Khan Ogotaj, sredinom 1242. Tatari su se vratili u Aziju.

Privilegij građanima Vukovara potvrđuje Bela IV 1244. u okviru plana za sređenjem prilika nakon Tatarske provale. I Kralj Stjepan 1263. kao mlađi kralj i sin Bele IV potvrđuje povlastice Vukovaru.
Ludovik I. izdaje 1345. građanima Vukovara povlasticu za održavanje godišnjeg sajma.

Turci pod Sulejmanom Veličanstvenim, u svom pohodu ka Beču 1526.godine, osvajaju Ilok, Vukovarsku tvrđavu, Borovo...U osvojena mesta naseljavaju stanovništvo carstva koje je prihvatilo islam. Domaće stanovništvo je uglavnom napustilo kraj.
Godine 1662. kroz Vukovar prolazi Evlija Muhamad Zilli sin Dervišov (1611.-1679.) nama poznatiji kao turski putopisac Evlija Ćelebija. U svojim knjigama Sejahatnama ostavlja zapis o Vukovaru. Grad ima oko 3.000 stanovnika, Turaka, Ugra, Židova, pravaoslavne i katoličke raje. Pet mahala, nekoliko džamija, hanova, hamama i puno dućana. Dve škole. Na mestu gde je danas dvorac «Eltz» nalazilo se turbe H'ndu Babe koji je navodno predvideo pohode Sulejmana Veličanstvenog. Mesto gde su mnogi Turci dolazili izdaleka da se poklone.
Vukovar 1608.
Vukovarski kraj je oslobođen od Turaka 1687. Vukovar je razoren, spaljen i napušten. Polako ga naseljavaju neki novi stanovnici: Njemci, Mađari, Židovi, Rusini, Slovaci, Ukrajinci, katolici, protestanti, pravoslavni Vlasi ... i Vukovar se obnavlja.

Prva pošta otvorena je 1715.

Crkva Sv. Filipa i Jakova sagrađena je do 1733.g., a Franjevački samostan do 1736.g. Svoj konačni oblik Franjevački samostan sa crkvom Sv. Filipa i Jakova dobio je nakon historicističke obnove i proširenja crkve 1896-97. godine.

Parohijska pravoslavna crkva Sv. Nikolaja izgrađena je u periodu od 1733-1737.g. s elementima provincijskog pučkog baroka. Dograđivana je 1755. i 1763.g.

Prva sinagoga je podignuta 1845. Prodana je 1894.godine kalvinistima za njihovu bogomilju. Nova sinagoga je podignuta 1889. Opljačkana i devastirana 1941.-1945. Židovska opština Beograd, kao naslednik imovine Vukovarskih židova, prodala je sinagogu Vukovarskoj opštini 1957. kada je srušena! Staro židovsko groblje je zapušteno i zaboravljeno kao i vukovarski židovi!
Vukovarska sinagoga
Filip Karlo Eltz, komornik njemačkog cara, nadbiskup Maintza 1736. kupuje ogromno imanje oko Vukovara sa 35 naseljenih mesta u okolici. Od tada mnogo toga je vezano uz grofove Eltz. Nebi bio nikakav grof da nje izgradio dvorac. Gradnju je počeo 1749.g. vlasnik vukovarskog feuda, grof Anzelmo Kazimir Eltz. U početku je bio sagrađen samo središnji dio, a kasnije je dvorac više puta dograđivan. Već 1781.g.izvršeno je prvo veće proširenje dvorca, a konačan izgled dvorac je dobio početkom 20.st. U njemu je nakon II. sv. rata jedno vreme je bila smeštena Vojna muzička škola. Nakon preseljenja škole u Zemun, početkom šezdesetih godina prošlog veka, u dvorcu je smeštena gimnazija čija je zgrada oštećena u potresu 1963.godine. Od 1968. godine u njemu je gradski muzej.

Marija Terezija u svojim reformama Austijskog carstva 1745.godine obnavlja Vukovarsku županiju.
Zgrada županije
Kuga hara Vukovarom 1795. Na «Kugino groblje» danas podseća kapelica za koju mnogi neznaju zašto je podignuta!
Prva apoteka, otvorena je 1787.godine. Prva gradska bolnica je osnovana 1857.
Jedna od Vukovarskih apoteka
Katastrofalan požar u kojem je Vukovar gotovo spaljen zbio se 1822.
Vatrogasno društvo je osnovano 1875.

Prvi parobrod prošao je 1831. iz Budimpešte za Zemun, a redovna parobrodska veza od 1883. povezala je Vukovar sa Novim Sadom i Zemunom.

Telegrafom se Vukovar povezuje sa svetom 1859. godine, a prvi telefon je zazvonio 1901.
Vukovar 1983.
Prva štamparija je otvorena 1876. Štampane su prve vukovarske novine na njemačkom jeziku. Kasnije su bile još tri štamparije.

Željeznicom je Vukovar povezan 1878. kada je pored Vukovara sagrađena pruga od Subotice do Slavonskog Broda. Željeznička stanica je bila ona u današnjem Naselju «Borova». Priključak Vukovaru je sagrađen 1912. kada je puštena u promet pruga Vukovar-Ilača-Šid-Sremska Rača. Tada je sagrađena i željeznička stanica.

Osnivaju se škole! 1733. srpska, 1743. hrvatska, a 1743. njemačka škola. Šegrtska škola osnovana je 1886. Četverogodišnja realka (gimnazija) osnovana je 1891., a 1894. godine je podignuta zgrada Gimnazije na današnjem mestu.

Prva ribarska zadruga osnovana je 1881. Krojačka, postolarska, užarska, tkalačka i čaraparska zadruga je osnovana 1883. Lončarska zadruga osnovana je 1893. Opančarska zadruga 1894. Krznarska 1883., a 1894. Mlinarska zadruga ...
Mlinovi na Dunavu
Prvo industrijsko poduzeće je bila tvornica kudelje «Hungarija» izgrađena 1905. kao filijala iste firme iz Vrbasa.

Hotel “Lav” sagrađen je 1840.godine. Hotel se nalazio na prostoru istočno od crkve svetog Roka uz dvorac, prema Parabrodarskoj ulici, gdje su se nekada nalazile tri zgrade: vlastelinska uprava žitnice, škola i novo vukovarska općina. Oronuo, islužen, oštećen u potresu 1963. porušen je!
Hotel "Lav"
Hotel “Grand” sagrađen je 1896.godine. Kupljen od strane radnika Vukovara 1919.godine, postao je Radnički dom. U njemu je 1920. održan Drugi kongres Komunističke partije Jugoslavije. Godine 1921. oduzet je radnicima nakon donošenja “Obznane”. Nakon toga do 1943. bio je ponovo hotel “Grand”. Njemački klub postaje 1943. Nakon oslobođenja Vukovara 12.IV 1945. jedno vreme je u njemu bila smeštena bolnica za ranjenike, da bi 22.XI 1945. ponovo postao Radnički dom.

Hotel Grand

Prva kino predstava održana u Vukovar je navodno još 1906. godine, kada su braća Limijer na svom putu propagiranja kina proputovali kroz ove krajeve.

Prva električna sijalica zasvetlila je u Vukovaru 1909. iz električne centrale kudeljare «Hungarija».

Prva nogometna lopta doneta je u Vukovar 1907., a prvi nogometni klub «Sremac» osnovan je 1911.

I NA KRAJU

Dvadeseto stoljeće donelo je svetske ratove, od kojih će biti strašniji, samo budući ratovi!
Nacionalnim buđenjima devetnaestog veka, ruku pod ruku ide i šovinizam!

Prvim svetskim ratom nestaje kozmpolitizam Vukovara (ideja prema kojoj humani i prosvjećeni ljudi uspostavljaju odnose bez obzira na nacionalne, vjerske, državne granice i unapređuju općeljudske odnose/Hrvatski enciklopedijski rečnik EPH d.o.o.Zagreb-Novi Liber d.o.o. Zagreb 2002.,2004.)!
8. jula 1914. Austrougarske vlasti priredili su protusrpske demonstracije u Vukovaru na kojima se uzvikivalo: "Apcug Raci, Apcug kralj Perar!" i tako dalje! (Brana Majski: Radnički dom u Vukovaru, Vukovar 1987.)
Kroz grad prolaze vojne kolone. Kolone talaca Srba iz Srema. Građani ginu na raznim austro-ugarskim bojištima u slavu Austro-Ugarske. Na pustarama grofa Eltza rade zarobljeni Rusi. Kraj rata se pamti po paljenju «Drvenog Beče», vojne bolnice na početku današnjeg Bršadina i po pljačkanju pustara grofa Eltza u bezvlašću koje je obilježilo kraj rata.

Godine 1931. «Bata A.D.» - Zlin gradi u blizini grada veliku tvornicu i naselje za svoje «saradnike», koji nikada i nisu zapravo postali deo Vukovara. ("Naselje "Bata" Borovo ne leži na teritoriji grada Vukovara ni sa jednim dijelom, nego se nalazi na teritoriji Opštine Borovo."- dopis Gradske uprave Vukovara 1.X 1934.)
Ipak postaje, tek administrativno. Od 1954. godine ukidanjem Opštine Borovo tvornica i Naselje postaju Mjesna zajednica Vukovara.
Batino «Borovo" i Naselje koncipirano je prema tada najvišim svjetskim standardima urbanističko-arhitektonskog planiranja. Svojim se urbanističko-arhitektonskim konceptom nameće zatečenoj lokalnoj tradiciji, koja u tom trenutku duhovno nije bila spremna za tako radikalne promjene” (Krešimir Galović: “Nabori moderne hrvatske arhitekture/Protiv kiše i blata – Bata”!/Vijenac Matice Hratske/Broj 224, 03.X 2002.) ”. Ta duhovna spremnost vukovaraca traje do danas.

Drugi svetski rat donosi Njemačku okupaciju, Ustaški preki sud, «Crveni mlin», Dudik. Ponovo šovinizam, progon Židova, Srba i svih drugih koji nisu bili za ustaštvo i njemačku okupaciju.

Od 1945.-1991. doba je mira, bratstva-jedinstva (ma ko šta o tome mislio). I najvećeg procvata grada u njegovoj historiji.
Vukovar (Radnički dom) oko 197...i neke
A onda 1991.godine «...došao je rat, s Vukovarom se dogodilo ono što se dogodilo, i zanimanje za njega tada se probudilo, i naraslo do mjere o kojoj Vukovarci nikad nisu mogli ni sanjati. Moglo se čuti kako se hvale i kako su ponosni oni koji su nedavno bili u Vukovaru i vidjeli ga svojim očima, i moglo se čuti kako gorko žale oni koji nikad nisu otišli onamo, premda su imali priliku. Ali i jedni i drugi, osjećali su potrebu da o tom gradu doznaju više, kako bi pokušali sebi objasniti ono što se s tim gradom dogodilo. Svi su ga, ukratko, počeli doživljavati kao nešto svoje, a u isto vrijeme osjećali i prazninu u svome znanju o njemu.» (Pavao Pavličić: Vodič po Vukovaru-Mozaik knjiga, Zagreb 1997.)

(Najvažniji izvori na koje se pozivam navedeni su u tekstu posta. Fotografije su uglavnom sa pomenutih w.w.w. ili nekih drugih, i koliko sam proverio nisu autorizovane.)

nastavlja se...

RIJEKE

2007-07-08T02:27:00.005+02:00

5. nastavak

idi na početak / idi na 4. nastavak

Dunav

Rijeka uz koju su ljudi živjeli oduvek. Za koju su vezali svoje sudbine. Kojoj su romane pisali i pesme pjevali. Za kojom su tugovali kad su je napuštali!
Milom ili silom.
Sanjali je.
Tepali joj.
Psovali je.
Pitoma i divlja, kao i ljudi što žive uz nju!
Koja je spajala i razdvajala.
I ODUVJEK BILA GRANICA!
Dunav kod "Borova" i naselja

Kroz središnji Panonski bazen teče rijeka Dunav i zbog toga se on često naziva Dunavskim bazenom.
Vekovima put kojim se plovilo nizvodno i uzvodno.
Rijeka duga 2850 km', sliv joj je 817 000 km² (oko 7,8 % teritorije Evrope). Tu danas živi više od 80 miliona stanovnika. Plovna 2589 km., od Ulma do ušća. Izvire u Schwarzwaldu, utiče deltom u Crno More.

Izvor Dunava Delta Dunava (Landsat satellite)

Granica, prirodna, velika reka koju je teško preći. Od Rimskog doba i administrativna granica carstva - limes. (Sistem manjih i većih utvrda, kula i vojnih logora /burgus, castrum, casellum, praesidum, turris…).

Na odsječku Limesa koji je pripadao Drugoj Panoniji nalazile su se utvrde: Ad Militare (Batina), Ad Novas (Zmajevac), Albanum (možda Lug), Donatianae (možda Kopačevo), Ad Labores (možda Nemetin), Teutoburgium (Dalj), Titoborgium (Borovo), kod Vukovara je Ulco Omne Mutatio (prelaz preko Vuke?), Cornacum (Sotin), Cuccium (Ilok), Malata ili Bononia (Banoštor), Cusum (Petrovaradin), Acumincum (Stari Slankamen), Rittium (Surduk), Burgenae (Banovci) i Taurunum (Zemun). Uz Dunavski limes Rimljani su izgradili cestu, koja je povezivala pomenute utvrde i formirana naselja uz njih. Mreža puteva tada trasiranih održala se do danas! U to doba Rimskog Carstva, Rimljani sprečavaju plovidbu Dunavom (ant. Danubius).

Malo više o Dunavu:http://www.plovput.co.yu/pp_opstipodaci.prirucnik.svedokistorije.htm

Vuka

Lena Slavonska rječica. Duga 112 km'. Duž toka stvara močvarna područja koja su uglavnom isušena i uređena.
Izvire ispod planine Krdije, a kod Vukovara se uljeva u Dunav.
Uljevala se širokim močvarnim ušćem koje je razvojem grada uređeno i skrenuto. Godinama se uljevala «neprirodno» uzvodno. Nakon velike poplave 1965. godine prokopano je novo ušće, a staro pretvoreno u marinu, čiji severni ulaz Dunav puni pijeskom i muljem!

Rijeka Vuka Uređeno ušće Vuke

U vreme Rimskog carstva imenovana Ulco ili Hiulca. U ranim i kasnijim srednjevekovnim spisima je Wlco, Wlcha, Wolco, Wolcou, Walkow...Slavenizirani nazivi Vuko, Vukovica, Vuka.
Reka kojoj Vukovar duguje ime.
Slaveni, verovatno zatečeno, naselje nazivaju Vukov ili jednostavno Vuk (zabilježeno 1291 g.). Ipak na kraju nije prihvaćen slavenizirani naziv, već mađarizirani naziv Wolko-war-Vukovar (prvi put zabilježeno 1323 g.) što je doslovni prevod Wolco – castrum.

Izvori slika:
vukovar.hr/
destinacije.com/
zulu.ssc.nasa.gov/

nastavlja se...

Pradomovina Slavena (Slovena)

2007-07-07T22:20:00.001+02:00

4.nastavak

idi na početak / idi na 3. nastavak

U doba romantike i verovanja da smo svi Slaveni i kada se nismo morali stidjeli da smo sa brdovitog Balkana, pričali su nam priču:
Once upon a time... u šumama kraj velikih reka, čak tamo iza Karpata, živio je ponosan, hrabar i miroljubiv narod. Jednog dana, kada su počele velike seobe, uputio se da traži nove krajeve u kojima bi živio. Tražili su najlepšu zemlju na svetu. Tražili su i tražili... i našli: prostrane ravnice Bačke, Banata, Srema i Slavonije. Brda Bosne. Kršnu Hercegovinu i Crnu goru. Slovenske Alpe i ljeti pokrivene snegom. Brdovitu Šumadiju i toplu Vardarsku dolinu i došli do najlepšeg mora na svetu, Jadranskog. I rekli su: Ovo je najlepša zemlja na svetu! Tu ćemo ostati zauvek!
                                                                   Slaveni
Gde je prapostojbina Slavena?
Najstariji poznati zapis u kome se pominju Slaveni je istoričara Pseudo-Cesarija (Pseudo-Caesarius Nazianzus, Dailog.II) iz 525. godine. Ni u kasnijim pominjanima Slavena drugih pisaca, ne objašnjava se kako su došli tu gde su zatečeni i otkuda su došli. Kao npr. za neke nove narode koji se pojavljuju u Panoniji, npr.Hune ili Avare. Može se izvući zaključak da je tim piscima, normalno da Slaveni žive tu gde su ih zatekli.
Dakle, nisu došli ni otkuda, oduvek su tu!
Ima mnogo teorija gde je prapostojbina Slavena.
Smeštaju je na prostor između Visle i Odre do Baltika.
Zatim, na prostore južne Belorusije i severne Ukrajine.
I teorija o prostoru oko toka Dunava i Panonije, tzv. Balkanska teza.
Kako pripadaju Indoevropljanima, postavlja se pitanje gde je prapostojbina Indoevropljana?
Dve novije teorije Indoevropljane svrstavaju na prostore severno od Crnog mora, Zakakvkazja, Irana, Male Azije, Mediterana te duž Volge i na zapadu ka Balkanu. Druga teorija lokalizuje prostor istočne Anatolije, južnog Kavkaza i severa Mesopotamije.

Seoba Slavena

Bilo kako bilo, već sredinom V veka n.e. Slaveni su živeli od Odre na zapadu do Dnjepra na Istoku. Od Baltika na severu do Jadrana i Egejskog mora na jugu.


Nalaz u Craoiva.RO                          Slavenska grnčarija

Naseljavanje tih prostora trajalo je stoljećima.
Uzroci za seobe su različiti. Velika pomeranja raznih naroda u vreme poznato kao «seoba naroda». Verovatna brojnost Slavena u prapostojbini, ma gde ona bila. Razvoj materijalne i duhovne kulture, a time i razvoj društvenih odnosa. Te napokon propast Rimskog carstva i slabost Bizanskog.
                                                     Slavenski ratnici

Brzi i izdržljivi pešaci, dobri graditelji čamaca (monoksila), vešti u upravljanju njima prelazili su velike udaljenosti. Sa Avarima je došla i jedna tehnološka novotarija. Kola! Njima su se mogli prevesti ratnici, ali i njihove porodice, veliki tereti i čitava plemena: Obodriti (Bodriči), Ljutiči, Pomorani, Rugini, Srbi, Hrvati, Sloveni, Lužički Srbi, Beli Hrvati, Kriviči, Vjatiči, Dregovići, Drevljani, Poljani, Duljebi, Severjani, Poljani, Planjani, Jezerci, Milinzi, Duljebi, Došani, Timočani, Moračani, Strumičani...

Slavenska plemena u srednjoj Evropi

Jedni, naseliše istok, osnovaše Novgorod, Smolensk i Moskvu!
Drugi, na severu osnovaše kneževinu oko finskog grada Ladoge.
Oko grada Gnjezna udariše temelje Poljskoj državnosti.
Na zapadu dadoše ime Lajpcigu, Libeku, Berlinu, Gracu.
A na jug, izgleda, krenuše najgori!
Skupnim imenom Južni Slaveni. Putem pljačkaju, pale, pustoše! U jednom zapisu iz VII veka opisana je pljačka Tesalije, Helade, Epira...Asimiliraju zatečeno, delom romanizirano stanovništvo. Sa Avarima opsedaju Konstantinopolj 626. godine...Ratuju svoji sa svojima. Do danas!
A seobe traju! I danas!

Ilistracije u postu sa:
www.craiova.ro
slovanstvo.wz.cz
www.tyl.mil.ru/page814.htm
www.carantha.net

nastavlja se...

Slaveni (Sloveni)

2007-07-06T19:13:00.000+02:00

3. nastavak
idi na početak / idi na 2. nastavak

Slaveni su najbrojnija narodonosna skupina u Evropi, koja i danas, u većini, naseljava ovaj dio Panonije. Naseljeni od Njemačke preko Azije do Tihog okeana. Od Baltika do Jadrana i Crnog mora.

Nekoliko miliona Amerikanaca, Kanađana ili Australijanaca su slavenskog porekla (poljskog, ruskog, ukrajinskog itd. porekla). Za neke skupine bi se moglo reći da ih je više nego pojedinih naroda u svetu.
Delovi pojedinih slavenskih naroda (Hrvati, Srbi, Makedonci, Slovenci, Rusi, Lužički Srbi, Poljaci...) uslovljeno historijskim nastankom nekih država, žive u mnogim neslavenskim zemljama i inoslavenskim zemljama kao manjine.
Svi slavenski narodi su u nekim periodima svoje prošlosti bili potčinjeni drugim narodima i državama ili podeljeni živeli u različitim državama. A bogami i potčinjavali!
Jezički i kulturološki, to je najkompaktnija skupina naroda u Evropi.
Razlike pojedinih slavenskih jezika su manje nego npr. između nekih njemačkih dijalekata. Nasuprot poređenju, njemačko jezičko i kulturno područje se većim delom nalazi na relativno cjelovitom i nepodeljenom prostoru, za razliku od slavenskog jezika i kulture koji su u tom pogledu izrazito podeljeni.
U savremenim slavenskim jezicima utvrđeno je oko 2000 reči (leksema) osnovnog tipa koje su opšteslavenske. Nasleđene iz slavenskog prajezika. Poznato je da se u svakodnevnom govoru koristi i manje reči za međusobno sporazumevanje.
Iako u strukturi slični, slavenski jezici se na više načina razlikuju. Dalja tendencija ka izdvajanju novih književnih jezika i kultura u slavenskom svetu odvijaja se i sada, za šta je u svetu gotovo nemoguće naći primer.
Broj slavenskih naroda danas se gotovo podudara sa brojem pripadnika naroda koji govore pojedinim slaveneskim jezikom.
U antropološkom smislu i pored sličnosti, rasno su različiti! Vekovni kontakti i mešanja, što iz ljubavi ili sile, uslovili su razlike.
U istorografiji Slaveni se sreću relativno kasno. Tek u vreme velike seobe naroda od IV-VII veka n.e.. Razlog je što nisu imali ni pismo, ni državu.
Prvi spomen, bez dovoljno argumenata, nalazi se u četvrtoj knjizi «Historije» Herodota (grč. Heriodotos, ‏ 484-‎ 424.p.n.e). Opisujući Skite pominje Skite-ratare plemena Nuri, Budini i druga. Misli se da opisuje Slavene.
Kasniji rimski i grčki pisci Tacit (Publius Cornelius Tacitus, o.55-120.g), Plinije Stariji (Gaius Plinus Sekundus Maior 23-79), Ptolomej (Claudius Ptolemaeus o.90-o.168) pominju u svojim djelima veliki narod Veneda (Veneta) između Baltika i Karpata. Izraz se u različitim varijantama vezuje za Slavene ili za deo Slavena.
Ime Slaveni (Sklaveni) nalazimo u VI veku kod Jordanesa (Jordanis o.500-‎ 552) koji ih teritorijalno određuje obroncima Karpata, gornjim tokom Visle, rekom Prut na zapadu i Dnjeprom na istoku. Piše da tu teritoriju naseljavaju Venedi, Slaveni i Anti. To su opšteprihvaćeni pojmovi koji se vežu za Slavene.

nastavlja se...

Narodi

2007-07-06T18:49:00.003+02:00

2.nastavak
idi na početak

Ko su Panonci u etničkom smislu nije razjašnjeno do danas. Niti će biti!
Najstariji stanovnici u ovom delu Panonije živeli su u doba neolitika (mlađe kameno doba) 6000-2200 godina p.n.e.
Stanovnike koje su sretali i opisivali grčki hroničari u svojim zapisima, na širokim prostorima od Crnog mora do Baltika, nazivali su Barbarima. U antičkoj Grčkoj svi koji govore na njima nerazumljivom jeziku su barbari (grč. barbaros: koji nije Grk, stranac).
Skiti su skupine iranskih nomadskih plemena od VII –I veka p.n.e. Osim ovih skitalački plemena ove prostore naseljavala su i sedelačka plemena, uglavnom nezabilježena imena.
Skiti
Tračani su narodi kojima su pripadali Dačani čija plemena Anarti, Apuli, Buri, Saci i dr. naseljavaju prostore severno od antičke Grčke, od Karpata do Dunava.
Trački ratnikDačani
Iliri je skupno ime za plemena na prostoru današnjeg Balkana. Plemena Pelagezi-Pannonii živeli su na širokim prostorima Panonije. Njima Panonija duguje ime. Izvedeno iz ilirskog jezika, od preindoevropskog korena reči pen: močvara, voda, mokro.
Iliri
Ilirska plemena
Sarmati su nomadski narodi iranskog porekla. Od sredine I milenija p.n.e. žive na prostoru južnog Urala. Posle približno 250-te godine p.n.e. proširili su se na zapad. Jedan ogranak (Roksolani) stigao je na ušće Dunava, a drugi (Jazigi) se naselio u ravnici između Karpata i Dunava.
Sarmati
Seoba Sarmata (III. st. p.n.e.)
Kelti su došli tokom IV st. p.n.e.. Najverovatnije, prvo ogranci plemena Boji, po kojima je izvedeno prvo ime Češke (Bohemia). Arheološki nalazi su pronađeni u Donjem gradu u Osijeku.
Kelti su se saživeli sa domorodačkim panonskim ilirskim plemenima Breuke i Amnite. To je dovelo do mešavine kultura koja se naziva Kultura Skordiska.
Skordiski plemenski savez je nastao posle 279. godine p.n.e. kad je istočno keltski vladar Breu proveo svoju vojsku kroz Podunavlje u osvajanja Delfa. Po povratku vojske iz neuspelog pohoda, zajedno sa onim keltima koji su ostali u podunavlju i starosedelečkim stanovništvom, osnivali su zajednicu Skordiska (Civitas Scordiscorum). Prostirala se na prostoru od Kupe do ušća Save u Dunav. Osnivaju prve gradove npr. na prostorima današnjeg Siska (Siscia) ili Beograda (Singidunum). Kuju novac, plove Dunavom, Savom, Dravom…Donose vitlo, ručni mlin, točak. Gradili su utvrđena naselja tzv. oppidume.
Keltski ratnikNovac kelta u Scordisku
Seobe Kelta
Opidum
Germani, a njihova plemena su mnogobrojna! Tacit (Publius Cornelius Tacitus, O.55-120.g) je zapisao oko 60 plemena. Ima mišljenja da je Tacit opisao neka plemena, a da nisu bila germanska. Jednostavno ih je imenovao germanskim jer ih je našao na prostoru Germanije. Sam Tacit navodi da je pojam Germanije, kao pradomovine Germana, nastao tek u I veku.
Germani i njihove seobe
Goti su jedno od germanskih plemena. Godine 335.g. suzbijaju Vandale i Bizantski car Konstantin I (Flavius Valerius Aurelius Constantinus - vladao:306-337 .g.) im odobrava da se nasele u Panoniju. Jedan ogranak Gota, istočno-germanskih Gota, deli se na Vizigote i Ostrogote.
Goti (Young Folks' History of Rome)

Huni 375.g. dolaze iz Azije, a najveći uspon dostižu pod vodstvom Atile (395.-453.g) zvanim “bič božiji” (flagellum Dei). Slaveni ga nazivaju Atila Pasoglavi. Pustoše Mezijom, Ilirikom, Tracijom, Galijom, Italijom. Nakon smrti Atile “država” Huna se raspada.
HuniProvala Huna
Vizigoti pod naletom Huna napuštaju Panoniju i odlaze u Traciju i Meziju. Kasnije razaraju Rim.
Vizigoti
Ostrogoti nakon odlaska Huna naseljavaju Panoniju, ali je osiromašenu i opustošenu (nakon Huna) napuštaju i prelaze Savu u Meziju. Kasnije su se neselili oko Novae (Bugarska). Vraćali su se ponovo na prostore Panonije i ratovali sa onim plemenima i narodima koji su je naselili. Najznačajniji kralj Ostrogota je bio Teodorik Veliki, koji je svrgnuo prvog barbarskog kralja Italije Odoakara.

Gepidi, gotski narod o kome se malo zna, bili su saveznici Huna i Atile. Nakon raspada Huna, naseljavaju staništa Huna u Daciji na obe obale Tise. Odlaskom Ostrogota 437. godine, Gepidi prelaze Dunav i naseljavaju Srem, osvajaju Sirmium i stoluju u njemu do 567.
Arheološke iskopine Gepida u Vinkovcima
Novac Gepida

Langobardi, germansko pleme s donje Elbe, krajem IV. stoljeća naseljavaju gornji tok rijeke Tise, a 546. godine šire se Panonijom i naseljavaju uglavnom Slavoniju. Nakon Langobardsko-Gepidskih ratova, 568. godine odlaze u Italiju i naseljavaju današnju Lombardiju.

Zlatni reljef sa bačve Langobardskog kralja Agilulfa

Gepidi i Longobardi u Panoniji

Avari ili Obri mongolski nomadi polaze tragom Huna. U savezu sa Langobardima i Bizantom ratuju protiv Gepida, a posle i sa Bizantom. Pokoravaju ili stupaju u savez sa raznim plemenima. Avarski kagan sa Slavenima prelazi Dunav i osvaja ceo Srem, a godine 582. osvaja Sirmijum.
Avari
Nakit Avara

Rimske provincije na Balkanu
nastavlja se...

NUNTIA VETUSTATIS (Glasnik starine)

2007-07-06T18:36:00.001+02:00

Prilog za historiju povijesti jednog ljudskog naselja

Historija (grč.) – znanost koja proučava prošlost, bavi se obrađivanjem prošlosti; memorija (sećanje) koju buduće generacije čuvaju o prošlosti; pripovijedanje o prošlosti, povijesti. (Hrvatski enciklopedijski rečnik – Zagreb: EPH : Novi Liber, 2004.g.)

«Historia (est) testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae , nuntia vetustatis. (Povjest je svjedok vremena, svjetlo istine, život pamćenja, učiteljica života, glasnica starine).»
Ciceron, Marcus Tullius Cicero (106. – 43. p.n.e)

Čovjek je svjedok vremena!
Svjetlo istine, čovjek sa svojim manama i ponekom vrlinom i nije baš neka garancija.
Život je pamćenje, ali ga ono ne uči životu!
Zapišeš li ili nekome ispričaš svoja sećanja, postaješ glasnik starine!

Na ovim «Trećem kamenu od Sunca» živi se odavno. Ima tome skoro četiri milijarde godina.

Najstariji tragovi

«Gledam Banat, Srem i Bačku s' Fruške gore...
Tu je nekad, kažu knjige bilo more,
Bilo more... pa presušilo...
... ni Dunav nije loš...
Al' na sreću tu je mesec svetionik
Vodi me kroz plave vode sna...»
( Đorđe Balašević: «Panonski mornar»)

Panonija je latinski naziv za Rimsku provinciju (od I veka n.e.) koja se protezala od Bečke šume na severo-zapadu do desne obale Dunava na istoku. Do utoka Save u Dunav na jugo-istoku i do Save i Kupe na jugu. Kasnije se naziv proširio na prostranu ravnicu omeđenu Karpatima na severu i istoku, obroncima Alpa na zapadu i Dinaridima na jugu.
A na komadiću Panonije, na desnoj obali Dunava, na svega 70 jutara atara sela Borova na 45°22'33'' geografske širine i 18°57'48'' geografske dužine (što je lokacija Radničkog doma), na lesnoj zaravni 89,00 m' nad morem i oko 6 m' nad Dunavom, tridesetih godina XX veka sagrađena je tvornica «Bat'a» i uz nju naselje.
Taj mali deo Panonije, južno od sela Borovo i severno od grada Vukovara, visoko nad Dunavom, do tih tridesetih godina oduvek je služio samo za zemljoradnju. Tu plodnu zemlju su obrađivali ljudi koji su svoja naselja podizali na pogodnijim mestima za život, prije nego što je industrijska revolucija “zakucala” na vrata ovog ratarskog kraja.
Nikada, prilikom iskopa temelja zgrada ili cesta za podizanje tvornice i naselja nisu iskopani materijalni dokazi života na prostoru naselja. Tek jednom, kod kopanja bunara za novu «Bat'inu» električnu centralu na samoj obali Dunava, radnici su iskopali jednu kost. Dugačku 1,5 m' i debelu 30 cm. Kost se na zraku brzo raspala. A događaj je zabilježen u «Borovo» novinama 1935.godine.
Severno iza sela Borova gde se Dunav razlijeva i pravi prirodno mrestilište je bara, Savulja.
Tamo negde su pronađeni ostaci kostura mamuta.
Na lokalitetu Leva Bara (dio Vukovara) postoji nekropola. U njoj su iskopani grobovi koji se datiraju IX-VII vek p.n.e. Ilirski iz VII.st. p.n.e.. Zatim keltski iz I. stoljeća pre i posle nove ere. Neki grobovi koji se smatraju starorimskim. Slavenski grobovi iz VII-X st. koji su pripadali avarsko-slavenskoj tzv. kestztelyskoj i bjelobrdskoj kulturi.
Nalazi na arheološkom nalazištu Vučedol, 5 km niz Dunav od Vukovara, po kojem je čitava kultura brončanog doba između 2150 - 1850 godine p.n.e.dobila ime te nalazi na lokalitetu Gradca severno od sela Borovo (koji je nedovoljno istražen), dokaz su većih i organiziranih naselja u vreme pre(t)historije na bližim prostorima tvornice i naselja uz nju.

Prilog: Topografska karta kraja (Odlaskom UNTAES-a 1997/8. godine na zidovima napuštenih kancelarija, u privatnim kućama, ostale su da vise umrljane karte koje su koristili. Jedna takva je prikazana u "prozoru" Borovo!)

nastavlja se...